chuyện tình các nhạc sĩ tiền chiến : nguyễn văn khánh.
nhạc sĩ nguyễn văn khánh
yêu ai yêu cả một đởi ...*
bài : lê hoàng long
..." rồi 2 người yêu nhau mà không trọn vẹn được cuộc tình : ' dù sao, dù sao nếu có một ngày / một ngày ai gieo tim ta / là tình yêu kia ly tan / thì lòng vẫn thương vẫn nhớ ...' -
... và nhạc sĩ Lê Hoàng Long kể lại : tại sao bản nhạc tình trứ danh của nhạc sĩ tài danh Nguyễn Văn Khánh ra đời ...
N ăm 1952 , khi tôi cộng tác viết loạt bài phê bình âm nhạc trên tờ nhật báo Giang sơn, chủ nhiệm; bác sĩ Hoàng Cơ Bình - ở phố Hàng Trống Hà Nội , tôi được quen nhạc sĩ trử tình nổi tiếng thời bấy giờ là Nguyễn Văn Khánh, ( NVKh) tác giả các ca khúc được nhiều người ưa thích : Chiều vàng và
Nỗi lòng.
L úc ấy, Nguyễn Văn Khánh là công chức Sở Tài chính thành phố Hà Nội. Con người NVKh, ai mới trông thấy cũng cảm thấy tỏa chất nghệ sĩ, từ mái tóc, lối nói chuyện và nhất là dáng dấp thật phong phú ! NVKh ít nói, nhưng khi nói thật dí dỏm, có duyên. Nhà NVKh ở phố Khâm, Thiên , phố toàn nhà các cô đầu, ở trong ngõ, nhưng đất rất rộng. Khu ăn chơi này, trong một bài thơ nói đến thảm cảnh 2 triệu dân chết đói 1945, nhạc sĩ Văn Cao đã gọi đó là phường Dạ Lạc ( bài Chiếc xe xác đi qua phường Dạ Lạc ), đã làm xúc động dân chúng Bắc hà. Trong khuôn viên, có cả một cái ao nuôi cá, nên vào ngày chủ nhật, NVKh có cái thú ngồi uống rượu và câu cá. Rượu đối với NVKh là cái hũ chìm, uống bao nhiêu không say mà càng uống càng tỉnh táo. Lối uống rượu của NVKh đáng gọi là tiên tửu, khác hẳn một số đông tực tửu, rượu vào lời ra, ăn nói thô lỗ đi đến cãi nhau,đánh lộn !. Hàng tuần, NVKh hay đến vũ trường chơi với tôi vào thứ 5; còn tôi thì khoảng 10 giờ sáng chủ nhật là xuống uống rượu, câu cá, hàn huyên với NVKh. Có một lần, vào một sáng chủ nhật mùa đông gần Tết; trời lạnh như cắt ruột; xuống đến nhà , thấy Khánh đang đứng phục vụ vợ chiên một cá chép rất lớn. Thấy tôi đến, Khánh vội dừng tay, kéo tôi lên nhà, quạt lò lửa cháy lớnm, hơ tay sưởi cho đỡ lạnh. Hôm ấy lại mưa phùn lất phất, nên chúng tôi không ra câu cá mà ngồi với nhau trong nhà. Một lúc sau Khánh ôm cái hũ sành khá lớn ra, đặt lên trên bếp lò, cưới, nói :
- L òng mình lúc nào cũng lạnh, muà đông mưa phùn gió bấc lại càng lạnh, nên chúng mình phải đổ nước sôi ( rượu hâm thật nóng) vào để cho lòng ấm lại. Hôm nay cậu phải uống thật say, mệt thì đắp chăn bông ngủ kỹ, đến tối tôi đưa cậu đi làm .
D ứt câu nói , thì chị Khánh đã bưng mâm lên, đặt vào giữa bộ ghế ngựa ( những tấm cây lớn ghép vào nhau để nhiều người ngồi ăn hoặc vài người có thể nằm ngủ ). Thế là hai đứa tôi ngồi đối ẩm, tán phét đủ chuyện trên đời cho đến chiều .
Đ ược vài hôm, tôi được ban tổ chức Chợ Phiên ( kermesse) tổ chức đón mừng xuân Quý Tỵ ( 1953) tại bờ hồ Hoàn Kiếm - nhờ lo cho một cuộc thi hát. Tôi nhận lời và lập ban gíám khảo; người đầu tiên được mời là Nguyễn Văn Khánh, rồi Hoàng Trọng, Hùng Lân. Trong số thí sinh được phát thưởng hộm ấy, đến bây giờ, hơn 40 năm tôi vẫn còn nhớ - có 1 thí sinh dự thi - anh Duy Trác sau trở thành nam ca sĩ nổi danh vào thập niên, 60, 70 và còn là luật sư tòa Thượng Thẩm Sài Gòn.
D ù thân với NVKh khá lâu mà chưa có lần nào có dịp thuận tiện để móc anh bộc lộ đời tình ái của mình; khiến anh có được sợi tơ lòng óng ả ở các ca khúc Chiều vàng và Nỗi lòng . Thế rồi, cho đến một buổi chiều thứ bẩy vào dịp lễ Các Thánh ( Toussaint ) , đột nhiên anh đến chơi, rủ tôi đi lễ nhà thờ; mặc dù cả hai chúng tôi đều không có đạo. Cách đó 2 ngày, trôi đã cùng người yêu bé bỏng có đạo đi lễ tại nhà thờ Hàm Long. Nhân buổi lễ, tôi viết được bài Cầu xin Đức Mẹ, tôi bèn lấy ra hát cho NVKh nghe. Anh ngồi lắng nghe tôi hát, xong, tùm tỉm cười, nheo mắt, nói :
-Đ i với người đẹp , mắt cậu sáng như đèn pha ô tô, nên mới nhìn thấy Đức Mẹ, để có được ca khúc này hả ? bài nghe ra có âm hưởng nhạc đạo lắm, được đấy !
S au này, đất nước chia đôi, mỗi lần vào dịp mừng Chúa Giáng sinh, đài phát thanh cho trình bầy bài ây, tôi lại sực nhớ tới lời bình của NVKhánh.
C húng tôi lững thững đến nhà thờ. Sau buổi lễ hai đứa tôi băng qua đường, vào quán
cà phê Bằng , .... khi đang nhâm nhi ly cà phê nóng hổi; trừ loa phóng thanh phát ca khúc Nỗi Lòng : ' yêu ai yêu cả một đời ' - tất cả khách trong quán im lặng thưởng thức. Khi giọng ca chấm dứt, tôi mở lời :
- Cuộc tình mê ly nào đã làm cậu có được bài Nỗi lòng và Chiều vàng buồn tê tái vậy ?
I m lặng với nét mặt như đượm buồn, đưa hồn trôi về quá khứ, NVKhánh tâm sự . Khánh là con người đa sầu, đa cảm , biết yêu rất sớm. Mới bước vào năm thứ 2 bậc Thành chung ( nay lớp 7 ) , NVKh đã để ý, thầm yêu, trộm nhớ cô bé láng giềng . Cô bé này cũng đang cắp sách đến trường , con gái út của một ông thông phán làm ở Phủ Thống sứ Bắc Kỳ.
N hững đêm trăng sáng, NVKh ra đằng sau vườn nhà, mang đàn ra , hát : C' est à Capri,
J' ai deux amours , Madelon ... , chứ tân nhạc lúc bấy giờ mới có được một, vài ba bài của nhạc sĩ Dương Thiệu Tước , Văn Chung, Dzoãn Mẫn ... và chưa được phổ biến rộng rãi. Tiếng đàn quyện với tiếng hát trong đêm khuya thanh vắng, bay tới tai cô gái nhà bên. Về sau, cứ đúng giờ, NVKh ra vườn nghêu ngao. Có lẽ, cả hai đều tình trong như đã ... nên sau buổi học chiều về đến nhà, là cả hai cùng ta vườn sau, cách nhau có cái giậu mía thưa để nhìn nhau. Để làm hiệu, NVKh ra tới gần cửa ra vườn là cất tiếng hát lớn. Một lúc sau, đang tha thẩn ngoài vườn, nhìn sang, NVKh đã thấy bóng dáng mỹ nhân cũng ra, giả vờ làm một việc gì đó, nhưng 4 mắt thường vô tình gặp nhau.
M ột buổi chiều ra vườn, NVKh hái ở cây, một quả cà chua chưa chín, rồi vứt nhẹ qua hàng rào. Vứt xong, NVKh lên tiếng, nhờ cô nhặt giùm, vì với tay không tới. Cô bé ranh mãnh lắm, nhặt xong, đưa cho anh, nói bâng quơ :
- Quả còn xanh thế này sao tự nhiên lại rụng được ?!
NVKh cũng thông minh, láu lỉnh, đáp:
- Phải là quả chín mới rụng được hay sao, hả cô ? Lá vàng còn ở trên cây , lá xanh rụng xuống được nữa là . Cám ơn cô nhiều !
Lúc ấy 4 mắt liếc nhẹ nhìn nhau , thầm nói với nhau: tình của 2 đã rạt rào rồi . Đêm hôm ấy, NVKh thao thức, sung sướng, xen lẫn lo lắng; nên không sao chợp mắt được ! Nằm trong giường, NVKh chỉ mong chóng sáng, nóng lòng chờ tiếng gà gáy sáng, thỉnh thoảng lại nhìn lên chiếc đồng hồ quả lắc treo trên tường mong sao chóng đến 5 giờ - nhưng ở đời, càng mong lại càng thấy lâu ! Nằm chán, lại ngồi dậy, ngồi mãi thi lòng dạ bồn chồn, đi đi, lại lại, thì mỏi chân; NVKh càng nóng ruột, thì lại càng nhớ. Thế rồi, chuông đồng hồ ngân nga 4 tiếng. Không tin ở tai mình, NVKh lấy bao diêm ra, quẹt lửa, nhìn kỹ, thì quả thực mới 4 giờ. Anh bực lắm, bước xuống giường, vặn cây đèn dấu sáng lên, lấy giấy bút ra ngồi vào bàn viết. NVKh viết tự tình gửi cho cô gái nhà bên. Viết rồi lại xé, xé xong lại viết; cứ như thế suốt 1 tiếng đồng hồ. NVKh chẳng viết được một lá thư nào ưng bụng, dù là ngắn ngủi . Đang loay hoay, NVKh mưng rỡ, khi nghe thấy chuông đồng hồ thánh thoát đổ 5 tiếng ngân vang. Cùng lú`c ấ`y, tiếng chuông nhà thờ gần nhà đổ từng hồi, ngân rung trong gió như đánh thức, như nhắc nhở - rồi hồi chuông dần dần nhanh như thúc giục đàn chiên của Chúa tỉnh giấc, thức dậy, chuẩn bị đi dự lễ đầu. Nghe tiếng chuông xong , không khí buổi sớm mai trongsáng đã làm cho mọi người vui vẻ, chào đón ngày mới tốt lành. NVKh cũng mang tư tưởng ấy, còn yêu đời hơn, lại vội vã đi ra vườn phía sau. Thật hữu duyên thiên lý, NVKh vừa ra đến vườn, nhìn sang bên cạnh, đã thấy người đẹp đang múc nước giếng , NVKh đánh liều, hỏi trước :
- S ao hôm nay cô dậy lấy nước sớm thế ?
Cô chưa kịp trả lời , vì đang kéo gầu nước đầy , NVKh hỏi tiếp ngay :
- Giờ mà trăng vẫn còn. Cô múc nước giờ này cô có múc được ánh trăng không đây ?
Người đẹp không trả lời, nhìn NVKh, với ánh mắt thật tình, kèm theo nụ cười chúm chím, như đóa hoa hàm tiếu - làm cho NVKh thấy mình luýnh quýnh, run rẩy - vì quá càm động - và bữa kể lại cho nghe, Khánh xác nhận hình ảnh ban đầu ấy, dù ngàn năm không những không bao giờ anh quên được mà nó còn rực sáng, nóng bỏng mãi trong lòng, mỗi khi nhớ đến ; còn tưởng như mới xảy ra ngày hôm qua. Thật đúng :
Cái buổi ban đầu lưu luyến ấy
Ngàn năm sau hồ dễ mấy ai quên !
( Thế Lữ )
S au lần đối thoại đầy tình tứ ấy, NVKh và cô gái bé bỏng nhà bên có được những buổi hẹn hò bên hồ Hoàn Kiếm, rồi còn hẹn nhau đi xa hơn là Hồ Tây, Chùa Láng, Quảng Bá, Nghi Tàm - và có lần lên Bác Cổ để tâm tình. Cuộc tình thơ mộng, trong sáng kia kéo dài tới 3 năm - cả 2 gia đình không một ai biết chuyện . Cho tới khi NVKh học năm tư 4 Thành chung, đi thi tốt nghiệp Diplôme ( Trung học cơ sở bây giờ ) , NVKh nhớ kỹ : buổi sáng đầu tiên thi luận viết tiếng pháp ( Rédaction francaise ) - ai đủ điểm trung bình trở lên thì ngày thứ 3 mới được thi oán và các môn kế tiếp. Thi viết xong, vô thi vấn đáp. Mỗi kỳ thi có 2 khóa kháo đầu ( 1ère session ) vào tháng 6 ; khoa nhì ( 2ème session) vào
tháng 8. Thi đậu kỳ thi viết, vào vấn đáp mà rớt thì khoá sau chỉ phải thi vấn đáp thôi. Rớt vấn đáp nữa thì học lại 1 năm , để sang năm thi lại hoàn toàn. Khóa thi trung học năm ấy, NVKh mải ngụp lặn trong cuộc tình, nên khóa đầu bị trượt. Cô em nhà bên được tin này buồn lắm, nói với Khánh :
- Anh bị rớt keo đầu rồi thì em không muốn thấy anh phải mất thêm 1 năm nữa học lại. Vi thế, trong 3 tháng hè này, em xin anh phải để hết tâm trí vào việc học, và nhất định em không gặp anh như trứơc được nữa !
N guyễn Văn Khánh năn nỉ, hứa chắc chắn rằng khóa 2, anh sẽ đỗ - nhưng chỉ xin mỗi tuần cho anh gặp 1 lần vào chiều chủ nhật. Nói mãi , cô ta mới bằng lòng, lại cương quyết : nếu thi khóa 2 không đỗ thì chia tay luôn ! Đó thật là một động lực vô cùng mãnh liệt, khiến NVKh dùi mài kinh sử đêm ngày; đến khóa thi, NVKh đỗ thật . Đời có những may rủi thật bất ngờ . Đúng lúc ấy, NVKh đang mừng, no tròn mộng đẹp - thì cụ thông phán phải đổi lên Thái Nguyên, cách xa Hà Nội hàng 100 cây số.
Đ êm cuối cùng ở Hà Nội, 2 người đã gặp nhau chia tay tạm biệt. Sáng hôm sau, với vẻ mặt thẫn thờ, NVKh ra khỏi cửa nhà, nhìn, và chờ chiếc xe đưa người yêu rời xa cố đô Thăng Long để ngược lên miền núi. Nói tới đất Thái Nguyên, người miền xuôi ai cũng sợ, cho đó là nơi của ma thiêng, nước độc. Có người còn xếp Thái Nguyên , đất khỉ ho, cò gáy, chó leo thang - thực tế, họ sợ là phải, vì mạn ngược thỉ bệnh sốt rét hoành hành ác liệt, nên đã có câu :
lử khử lừ khừ không ở Đại Từ thì cũng Vũ Nhai
nên NVKh vừa lo vừa thương người yêu - từ hôm ấy NVKh tương tư ra mặt.
Thời đó, phương tiện giao thông thật hạn chế, chỉ có xe lửa từ Hà Nội lên Lạng Sơn, muốn đi Thái Nguyên phải xuống ga Bắc Giang, rồi đi xe đò ngược lên, mà mỗi ngày chỉ có 1 chuyến. Dù xa xôi vất vả, thứ 7 nào NVKh cũng lặn lội đều đặn lên thăm nàng . nàng gặp thì gắt gỏng, tại sao mưa phùn cũng không ngăn được NVKh. lên đây sao ?
N gười yêu của NVKh đã có kẻ đánh tiếng xin cưới làm vợ, hai gia đình môn đăng hộ đối, chàng thanh niên kia là dân có học - nhưng vì chót thề non, hẹn biển với Khánh, nên cô thoái thác, bằng cách hẹn lần hẹn lữa . Vì thế, mỗi lần gặp nhau; cả 2 đều tâm sự qua hai hàng nước mắt - nhưng không biết và chẳng có cách nào giải quyết được cái nếp áo mặc sao cho qua khỏi đầu ?
T rong hoàn cảnh đau khổ ấy, một lần trên xe từ Thái Nguyên về lại Hà Nội, NVKh đã nảy ra một ý nhạc thật dịu dàng, thổn thức :
Yêu ai yêu cả một đời
rồi từ Bắc Giang về Hà Nội - trên xe lửa Nguyễn văn Khánh đã hoàn tất được nhạc phẩm Nỗi lòng - và có lẽ ca khúc này là điềm báo trước : 2 người yêu nhau không trọn vẹn cuộc tình :
.. dù sao, dù sao nếu có một ngày
một ngày gieo tronmg tim ta
là tình yêu kia ly tan
để rồi vẫn thương vẫn nhớ ...
nhưng dù thế nào đi chăng nữa, thì, NVKh vẫn trọn đời thủy chung : ' vẫn yêu hoài !'
S au lần lên Thái Nguyên này, Nguyễn văn Khánh bận việc nhà quan trọng, nên 2 tuần tới, Khánh không lên Thái Nguyên như trước nữa. Nửa tháng không được gặp nhau, lỏng Khánh như lửa đốt và chỉ có 15 ngày thôi àm Khánh cảm thấy thời gian lâu bằng 1 thế kỷ . Lần này, Khánh lên Thái Nguyên như mọi lần. Đến nơi, ra nơi hẹn cũ, chờ mãi chẳng thấy bóng nàng. Chờ đến chiều, dù bụng đói, dạ khát; Khánh cũng liều đi bộ đến gần nhà nàng dò la tin tức. Gặp một người ở gần nhà nàng, trong quán nước, NVKh khôn khéo thăm hỏi, bà chủ quán cho hay : tin sét đánh ngang trời, cách đây khoảng 10 ngày, nàng bị trúng gió, người nhà vội đưa vào nhà thương, sau 1, 2 ngày, cô ấy đã trút hơi thở cuối cùng. Gia đình xin xác về, đem chôn cô trên một đồi thông, cách đó chừng 1 cây số.
N ghe tin xong, Nguyễn Văn Khánh lật đật rời khỏi quán, bước đi như kẻ không hồn, đi thẳng về phía đồi thông, nơi đó ấp ủ hình hài người yêu dấu trong một buổi chiều vàng.
S au mấy ngày mưa phùn, gió bấc - chiều hôm ấy mưa tạnh, mặt trời ra khỏi đám mây tỏa xuống những tia nắng vàng yếu ớt như người vừa trải qua cơn bệnh. Khi tới nơi, NVKh thoăn thoắt bước lên đồi, dù đất đồi sỏi đá lổm chổm, ngổn ngang, Khánh vẫn tìm thấy mộ, mắt nhòa lệ, họng nấc từng cơn đau đón, nhìn không chớp mắt lớp đất mới đắp, NVKh ngồi sụp xuống, say sưa hát:
yêu ai yêu cả một đời
với niềm tin vững dạ trong lòng : hương hồn người yêu bé nhỏ đang phảng phất đâu đây, lắng nghe được giọng hát của Khánh như ngày nào ...
ngồi quên cả giờ giấc, ngẩng mặt lên, nấu trời tắt nắng. Hoàng hôn xuống dần.
Nguyễn Văn Khánh u sâu, buồn chán lê gót chân mỏi như về quánt rrọ.
Đ i được một quãng đường, đột nhiên Khánh dừng chân bước, lại vào một quán nước xiêu vẹo bên đường, Khánh vội móc túi, lấy ra cấy bút chì, mảnh giấy đã hơi nhầu nát, bviết một mạch ý nhạc đang dâng lên nóng hổi và đo thắm như dòng máu con tim . Viết nhạc tới đâu, Khánh hát tiếp lời ca tới đó. Giữa một khung cảnh bi ai trầm buồn, lòng người nhạc sĩ như tan nát, tim như bị nhồi máu, vậy là ca khúc Chiều vàng ra đời, với ca từ ai oan não nề :
... Trên đồi thông, chiều đã xuống dần
mặt trời lấp ló sau đồi, chiều vàng ...
... giờ đây vướng thầm hồn cố nhân
năm tháng trôi qua sóng gió đời
chiều chiều nhớ em lòng khôn nguôi ... !
kể chuyện xong, Khánh rủ tôi về nhà anh ăn cơm tối. Về tới nhà, anh vội lấy ra một cái hộp vuông trong đó có đựng một cái khăn len quàng cổ, do nàng ấy đan, tặng Khánh và xấp thư tình của nàng .
... nhân năm ấy, có kỳ thit uyển nhân viên cho Sở Tài chính thành phố Hà Nội, Khánh trúng tuyển, trở thành một công chức, sáng vác ô đi, tối vác về. ...
Năm 1954, lệnh Tổng động viên, tuổi tôi bị kẹt trong lệnh đó, Khánh và tôi rủ nhau đi uống cà phê để giã từ.
C ho tới ngày 30- 4- 1975, gặp lại một số nhạc sĩ ngoài bắc vô nam, tôi mới biết : sau ngày giải phóng thủ đô Hà Nội được vài năm, Nguyễn Văn Khánh đã trút hơi thở cuối cùng tại căn nhà xưa .. Tôi không ngờ buổi cà phê năm xưa lại là lần cuối gặp nhau để rồi từ đó vĩnh biệt nhạc sĩ Nguyễn văn Khánh .. .
[]
LÊ HOÀNG LONG
-----
* tựa bài của tác giả : Nỗi lòng của Nguyễn Văn Khánh .( B.T chú thich )
( trích CHUYỆN TÌNH CÁC NHẠC SĨ TIỀN CHIẾN / LÊ HÒANG LONG-
Nxb Văn hóa thông tin, Hà Nội 1996 - tr. 50 - 64 )
Thứ Bảy, 12 tháng 5, 2012
poems from an Asian war : the present, a poem by a high school student from Da Nang .
we promise one another - poems from an asian war -
selected , traducted by don luce and...
a high school student from Đà Nẵng
I sit down to write for you a poem
At the sounds of AK 47 rifle fire pour into my brain,
As the sounds of the R 15 machine guns pin up my heart ;
But my hand doesn' t shake .
Because of mortars and cannons , artillery and tanks ,
Outside, they are fighting, for glory in battle ;
On this side one person slumps down, dead ,
On the other side one person still lives .
There another groans and cries out .
Here one preson laughs loudly in victory.
And it all starts over.
Oh my loves !
More than twenty years
And today it still goes on .
I search by brain
Looking for a small quiet place
To remember for a moment my native village .
But my love ,
That part of my brain
Has been filled with smoke of bombs and bullets
For too long .
The fields ,
The bamboo bridges ,
Flowing rivers ,
The higlands with their little trees ,
The cities big and imposing - -
All battle grounds spread with blood .
Each decimeter of land
Has its corpses .
Yet what glory have they won :
They are died , killed
By a Communist 's AK rifle
Or by a Republicans 's gun ;
By an ally' s bullet
Or by the shrapnel of a bomb .
They slump and fall
Without having known the ennemy .
Mesmerized by a big words :
PEACE , FREEDOM, and UNIFICATION .
This poem comes to you
Whether my village lives or dies ;
The fire burns high ,
I stop here,
Please, love, don' t ask why
Some day when there 's peace
I will write you a different poem.
[]
( from WE PROMISE ONE ANOTHER / poems from an Asian war -
selected , translated from the vietnamese by DON LUCE, JOHN C. SCHAFER
& JACQUELYN CHAGNON -
Published by The Indochina Mobile Education Project, Washington, D.C. 1974 - p. 59- 60)
selected , traducted by don luce and...
t h e p r e s e n t
a poem bya high school student from Đà Nẵng
I sit down to write for you a poem
At the sounds of AK 47 rifle fire pour into my brain,
As the sounds of the R 15 machine guns pin up my heart ;
But my hand doesn' t shake .
Because of mortars and cannons , artillery and tanks ,
Outside, they are fighting, for glory in battle ;
On this side one person slumps down, dead ,
On the other side one person still lives .
There another groans and cries out .
Here one preson laughs loudly in victory.
And it all starts over.
Oh my loves !
More than twenty years
And today it still goes on .
I search by brain
Looking for a small quiet place
To remember for a moment my native village .
But my love ,
That part of my brain
Has been filled with smoke of bombs and bullets
For too long .
The fields ,
The bamboo bridges ,
Flowing rivers ,
The higlands with their little trees ,
The cities big and imposing - -
All battle grounds spread with blood .
Each decimeter of land
Has its corpses .
Yet what glory have they won :
They are died , killed
By a Communist 's AK rifle
Or by a Republicans 's gun ;
By an ally' s bullet
Or by the shrapnel of a bomb .
They slump and fall
Without having known the ennemy .
Mesmerized by a big words :
PEACE , FREEDOM, and UNIFICATION .
This poem comes to you
Whether my village lives or dies ;
The fire burns high ,
I stop here,
Please, love, don' t ask why
Some day when there 's peace
I will write you a different poem.
[]
( from WE PROMISE ONE ANOTHER / poems from an Asian war -
selected , translated from the vietnamese by DON LUCE, JOHN C. SCHAFER
& JACQUELYN CHAGNON -
Published by The Indochina Mobile Education Project, Washington, D.C. 1974 - p. 59- 60)
Thứ Năm, 10 tháng 5, 2012
chiều sâu hànội / bài: băng sơn .
chiều sâu hànội
tạp văn : băng sơn
"... ' Hà nội 40 năm xa' của nhà văn Thế Phong ở Sài Gòn, chính là nói về Hà Nội của chúng ta đang tự đổi thay mình, từ xưa cũ đi vào hiện đại, như huyền thoại kể rằng , con chim phượng hoàng thiêng, đủ nghìn tuổi ...
T hạch Lam viết Hà Nội băm sáu phố phường' . Con số 36 chỉ là ước lệ, vì chỉ riêng chữ HÀNG đã có đến con số hơn 70, vì đổi tên, mà đã mất đi trên 10 phố có chữ HÀNG.
Trước thềm Nghìn năm , Hà Nôi đã có trên 400 phố, gấp hơn 10 lần thành phố của
Phạm Đình Hổ, Nguyễn Siêu, Thạch Lam ..với những đường phố to rộng, khang trang mà 45 năm trước, ta ước mơ khát khao mà chẳng có !
H à Nội ít nhà vườn hơn Huế, không giữ được vẹn toàn như nét cổ Hội An, không có cây xanh bằng thủ đô nhiều nước châu Âu, không có con đường nào dài trên 40 cây số như Stalingrad ... nhưng nếu bảo ta đổi Hà Nội đi để lấy một nơi nào khác, chắc chắn chẳng đời nào ta chịu ? Mẹ nghèo, áo vá chân trần, vẫn là Mẹ ta, Mẹ đời đời yêu dấu .
T a vẫn còn một Hồ Gươm xanh biếc như con mắt giai nhân vạn tuổi, và chiếc lược đỏ đón bình minh với 15 đôi chân cắm xuống lòng hồ, nơi rùa thiêng trú ngụ. Ta vẫn còn một Hồ Tây, nơi ông Trạng -Bùng- Phùng- Khắc- Khoan gặp tiên nữ mà làm thơ thù tạc. Nơi Phủ Tây Hồ thờ bà Liễu Hạnh, thấp thoáng cánh chim sâm cầm trong hoàng hôn thu muộn óng ánh bóng huyền thoại .
T rường Đại học đầu tiên đã trải gần 1000 năm vẫn còn đây với hàng cây cổ thụ nói tiếng nói
thời gian thăng trầm đầy tịch mịch cho khách rũ hết bụi phồn hoa mà thanh thản tâm hồn. Tượng đồng
Trấn Võ uy nghi, mòn cỏ ngón chân lấy phước , gần kia trên bán đảo Ngũ Xá có pho tượng khác sinh ra từ những bức tượng thực dân bị quật đổ,, do thị trưởng đầu tiên Trần Văn Lai cho lệnh dẹp bỏ. Pho tượng còn lại như một minh chứng về Hà Nội , ý thức tinh thần độc lập từ thuở Thăng Long : Phật Di Đà, lòng thành tâm thiện, bao dung .
N hững con đường trải ra trước mặt vật chất cụ thể, nhìn thấy và đi được trong lòng nó. Nhưng còn bao nhiêu tầng sâu mà ta chưa biết, chỉ có Hà Nội hoài thai không mỏi, mới đo được bằng cái thước đo tâm hồn văn hiến, nói như thi tướng Huỳnh Văn Nghệ :
Từ thuở mang gươm đi dựng nước
Nghìn năm thương nhớ đất Thăng Long
... L àng hoa cổ Ngọc Hà- Hữu Tiệp có từ thời nhà Trần cũng đã lùi xa xuống Vĩnh Tuy, sang Đông Anh, lên Tây Tựu , để thừa hoa cho người Hà Nội hàng ngày tươi rói từ hồng Đà Lạt, lan Thái Lan, cúc Hà Lan, Lilis mói nhập. Các cô gái bán hoa rong trên đườgn phố, nhà cô ở đâu, cô có gánh nước trong cái hồ ngập xác máy bay B.52, hay đã dùng máy bơm làm mưa nhân tạo cho óng ánh 7 sắc cầu vồng bằng bàn tay chăm chút, đểa ác cửa hàng hoa tươi còn mở tới khuya cho người Hà Nội mua hoa tặng nhau mùa cưới, tặng ca sĩ, trao sinh nhật ? Một Hà Nội muôn màu nghìn vẻ, mang cốt cách tài hoa tao nhã vào một Hà Nội hiện đại, không cần nhiều tầng cao - nhưng vẫn đủ những tầng sâu cho hồn ta say đắm khôn cùng !
T à áo dài Hà Nội lại lên ngôi , mà chắc chắn đàn bướm rừng Cúc Phương không thể nào khôngghen tị. Không đâu có tà áo dài đẹp như Hà Nội, nó lả lướt, nó thướt tha, nó mềm như mây, ngọt như tình, mộng ảo như Liêu Trai và có ai mà chẳng muốn bị cướp mất hồn trong nó, nếu là người trai Hà Nội.
C ó một lần người viết đưa một người bạn xa Hà Nội 40 năm đi rong phố, rẽ vào ngõ Phất Lộc uống tách cà phê thơm lựng, thơm như dĩ vãng, thơm như tuổi dậy thì từng uống, sau đó đưa ra
ngoại ô. Đó là một nhà văn từng tung hoành tưởng tượng thế mà cũng phải ngạc nhiên trước một Hà Nội rộng rãi ngoài tưởng tượng.
C on đường Hoàng Quốc Việt có Viện Khoa Học, nguyên chỉ là bãi lấy và ruộng nước, cây hoang. Con đường từ chợ Bưởi sang Cầu Giấy từng có cái dấu đong người - để đếm quân thời xưa ấy, nay là bờ sông Tô Lịch với vườn ươm bát ngát xanh rờn, người , xe như hội.
C uốn sách Hà Nội 40 năm xa ' của nhà văn Thế Phong ờ Sài Gòn, chính là nói về Hà Nội của chúng ta đang tự đổi thay mình, từ xưa cũ đi vào hiện đại, như huyền thoại kể rằng : con chim phượng hoàng, đủ nghìn tuổi, thì tự lao mình vào ngọn lửa để sainh ra con phượng hoàng sơ sinh đấy sức mạnh và hào khí. Hà Nội vừa là thế vừa là không thế. Cốt cách một ngõ Tràng An lặng tờ, một Hàng Đào đua chen, một chợ Đồng Xuân tíu tít vẫn đan xen vào một Hà Nội đêm đêm âm vang tiếng còi tàu, ngày ngày đang tự làm đẹp bằng con đê xi măng cốt thép, bằng những thế hệ người Hà Nội mới , vừa đài trang vừa mộc mạc vừa tài hoa, vừa cần cù, mà rõ nhất là thế hệ lớn lên từ sau ngày giải phóng, đang chiếm lĩnh mọi lĩnh vực đời sống, từ kinh tế đến văn hóa ...
T hật tiếc cho những ai sớm ra đi, không được có mặt để chứng kiến một ngày Hà Nội tròn 990 năm và 1000 năm sắp tới. * Tầng sâu Hà Nội đang cựa mình, mà mỗi năm, đến ngày 10-10, ngày thủ đô được giải phóng, ta lại bồn chồn như đứng trước vườn hoa, đầy những nụ bán khai chờ nở rộ.
H oa hòang lan đang thơm ngát ở phố Phan Đình Phùng , hoa sữa đường Nguyễn Du còn chờ sương cuối thu mà nồng nàn tình ái ! Cây lộc vừng 9 gốc bên Hồ Gươm đang thả những tua đen, đỏ tưng bừng ... ta đi, ta hãy đi, để Hà Nội thấm vào lòng ta mối tình thành phố quê hương, vừa là nghìn xưa cũng vừa là hiện đại trộn lẫn với tương lai .
[]
------
* cũng thật tiếc cho chính tác giả, nhà văn Băng Sơn qua đời ngày 3 tháng 9 năm 2000, không có mặt để chứng kiến 1000 năm Thăng Long , tháng 10 , năm 2000 - Biên tập chú thích .
tháng 10, 1999,
NHÂN NGÀY KỶ NIỆM 45 NĂM NGÀY GIẢI PHÓNG THỦ ĐÔ.
BĂNG SƠN.
( trích Nguyệt san LAO ĐỘNG THỦ ĐÔ ( tháng 10 - 1999 ) .
Thứ Ba, 8 tháng 5, 2012
nhạc sĩ đoàn chuẩn : bài : lê hoàng long
chuyện tình nhạc sĩ tiền chiến :
đoàn chuẩn ( 15-6-1924 / 15-11-2001 - Hà Nội ) .
đ o à n c h u ẩ n :
gửi gió cho mây ngàn bay ...
----------- "... điệu nhạc ghi xong trọn vẹn , Đòan Chuẩn đặt tựa đề cho ca khúc này là
Gửi gió cho mây ngàn bay .
Rồi hát lại, thấy ưng ý, Đoàn Chuẩn chép ca khúc trên tờ giấy hoa tuyệt đẹp, phun nước hoa; rồi cho vào phong bì, gửi ngay cho vào Sài Gòn cho M.L ... "Ở trong nam, M.L nhận được thư, tưởng Đoàn Chuẩn sẽ viết dài cho cô - vội vã bóc ra, cô chỉ thấy có một tờ
giấy hoa, thơm phức, chép thật cẩn trọng bài nhạc Gửi gió cho mây ngàn bay , với lời đề tặng M.L
C uối năm 1953, tôi đưa một số ca nhạc sĩ từ Hà Nội xuống Hải Phòng để tổ chức 3 buổi ca nhạc tạp rạp hát Lido. Được quảng cáo khá rầm rộ từ mươi ngày trước, nên ngay buổi đầu, toàn ban Lửa Hồng - ban ca nhạc duy nhất thành phố Cảng - gồm : các nhạc sĩ Phó Quốc Thăng, Huyền Linh, Hoài An, nữ ca sĩ Ánh Tuyết * đã có mặt đông đủ trên hàng ghế đầu khán giả. Anh chị em ca nhạc sĩ thành phố Cảng với chúng tôi giao lưu tốt đẹp ngay từ phút hội ngộ ấy. Tỉnh cảm ấy được giữ mãi cho đến sau này.
N gay ngày hôm sau , tôi đến thăm nhạc sĩ Đoàn Chuẩn, trrong lần sơ giao này, tôi cũng được gặp cả Từ Linh , người chuyên viết lời ca cho nhạc của nhạc sĩ Đoàn Chuẩn. Khi ấy, Đoàn Chuẩn còn là giám đốc hãng nước mắm Vạn Vân nổi tiếng của miền bắc, tỷ phú Hải Phòng . Lúc ấy, xe hơi Hoa Kỳ, hiệu Buick ở miền bắc mới có 2 chiếc : ông Thủ hiến Bắc Việt Nguyễn Hữu Trí có một chiếc, và Đoàn Chuẩn một chiếc .
N gay phút gặp gỡ đầu tiên, Đoàn Chuẩn tỏ ra rất vui và tếu như tôi, nên chuyện nổ như bắp rang. ngay cả sở thích của hai chúng tôi cũng giống nhau : chỉ thích mỹ nhân . Chính vì thế mà hướng
sáng tác của Đoàn Chuẩn và tôi đều là nhạc trữ tình, mà nhạc hứng được gợi mở từ mớ tóc dài và hai tà áo .
C uộc sống tình cảm của Đoàn Chuẩn thật phong phú, đầy thi vị; nhưng cũng rất nghệ sĩ tính. Đối với Đoàn Chuẩn chẳng có gì đáng gọi là quan trọng, nên cuộc giao du của anh rất sởi lởi, không chấp nhất, dễ bỏ qua mọi chuyện . Nhạc của Đoàn Chuẩn được gợi hứng từ những tà áo xanh để có những lá thư dù không tránh khỏi dang dở - nhưng cũng không ngại phiêu lưu trong tình ái, để rồi
gửi gió cho mây ngàn bay .
T a còn nhớ trên trang bìa cứng cuốn từ điển Larousse của Pháp, vẽ một người phụ nữ đang gieo trước gió với câu phụ đề : Je sème à tout vent ( tạm dịch : tôi gieo khắp nơi trước làn gió - thì Đoàn Chuẩn là người gieo tình cảm khắp mọi nơi ! Thật vậy, chỉ ngay ở thành phố Cảng thôi, mà Đoàn Chuẩn đã có rất nhiều mối tình với nhiều thiếu nữ xinh đẹp, duyên dáng ! Theo Đoàn Chuẩn đã kể với tôi trong những lần đối ẩm, trước sau, tính ra mỗi phố, anh đều có một người yêu. Vì thế, với Đoàn Chuẩn, thì ở Hải Phòng có rất nhiều đường ... bị cấm . Lúc đầu mới nghe qua , tôi hơi ngạc nhiên, sau được giải thích, tôi mới biết rằng khi đi chơi với cô mới sau , anh không dám rước đèn qua đường nhà có cô cũ ngày xưa. Phải chăng Đoàn Chuẩn mới chỉ yêu để mà yêu, tình yêu tuổi trẻ, khi chưa tìm được người yêu lý tưởng, nên anh đã lộ rõ được ý nghĩ thầm kín của mình bằng lời ca bài ' Tình nghệ sĩ ' là duyên hờ ? Thư gửi cho tôi anh viết vậy, nhưng tôi nghĩ rằng; nói không biết có nghĩa lả biết và thậm chí biết rất rõ là khác !
T rong cuộc đời tình ái của nhạc sĩ trữ tình Đoàn Chuẩn, tuy có khá nhiều kỷ niệm đáng ghi trong tim, trong óc và mỗi nhạc phẩm là bóng dáng một người đàn bà, mối tình đẹp nhất, nghệ sĩ nhất, lưu lại cho anh một dấu son đậm nét nhất, vẫn là mối tình bắc nam : Châu về Hiệp phố .
V ào đầu thập niên 60, trong số nữ ca sĩ nổi tiếng khắp ba miền trung, nam,. bắc - Đoàn Chuẩn đã đem lòng yêu mến một cô ca sĩ người bắc sống tại Sài Gòn. Vô ca sĩ này vừa có sắc lại có hương; khi còn ở cố đô Huế, cô đã nổi danh và được mọi người mến mộ.
Tôi còn nhớ thời ấy, bài Đi chơi chùa Hương, thơ Nguyễn Nhược Pháp, được Trấn Văn Khê phổ nhạc vừa được xuất bản . Bài thơ khá dài lại khó hát hay được, nên rất ít ca sĩ muốn chọn ca khúc này trình bày trên đài phát thanh, cũng như trên sân khấu, phu diễn tân nhạc . Vì thế, bài hát này không được phổ biến rộng rãi, ít người biết . Nhà xuất bản nhạc Tinh Hoa đã tổ chức một đêm ca nhạc tại Gia Hội hí viện ở Huế- cốt để giới thiệu những nhạc phẩm hay được nhà này phát hành. Trong đêm ấy , cô ca sĩ này có mỹ danh Mộc .Lan đã ra sân khấu hát bài Đi chơi chùa Hương được mọi người tán thưởng , và từ đấy người ta mới biết đến bài hát này. Bài dài, hát mất khoảng 15 phút, được giọng ca ấm áp, truyền cảm của M.L. trình bày , khán phòng im lặng thưởng thức, thấm từng lời ca quyện tròn với điệu nhạc. Từ đêm ấy, M.L. đã nổi danh, lại càng nổi danh hơn, như diều găp gió. Cho đến khi M.L ra trình diễn ở Nhà Hát lớn Hà Nội, Đoàn Chuẩn có đi nghe cô hát, ra về Đoàn Chuẩn đem lòng thẩm yêu, trộm nhớ. Sau hơn 10 ngày bắc du, cô ca sĩ kia trờ lại Sài Gòn , được tin cô đã vô nam , Đoàn Chuẩn lên Hà Nội, rồi đáp máy bay vào Sài Gòn. Phải mất ít ngày thăm dò, Đoàn Chuẩn biết được địa chỉ nhà riêng ca sĩ M.L. đầy hương sắc này; Đoàn Chuẩn biết được cô đã thôi chồng; nhưng nhạc sĩ đa tình không vội tới nhà ngay . Đoàn Chuẩn ra đại lộ Charner ( nay là đường Nguyễn Huệ ) vào một ki- ốt bán hoa tươi . Gặp chủ nhân, Đoàn Chuẩn ngỏ ý muốn đặt tiền trước cả tháng, để mỗi buổi sáng, tiệm cho người mang đến địa chỉ cô M.L. ( ở đường Espagne, nay , đường Lý Chính Thắng, quận 3 ) một bó hoa hồng đỏ tươi thắm. Khi đưa hoa, không được nói tên ai gửi tặng. Đoàn Chuẩn cũng không quên ghi địa chỉ ờ Hải Phòng, để có gì cần liên lạc với anh. Chồng cũ của M.L. , Đoàn Chuẩn biết rất rõ, một nhạc sĩ mà cũng là một ca sĩ . Vợ chồng cô M.L là một cặp nghệ sĩ hát chung trên sân khấu, được khán ghỉa ái mộ. Đoàn Chuẩn còn biết mặt, khi cặp này ra biểu diễn tại Hà Nội, và ngay cả tôi đã đi nghe rồi viết bài phê bình vể tài năng của họ trên nhật báo Giang sơn ở Hà Nội.
Đ úng như lời dự đoán của Đoàn Chuẩn, qua 1 tuần lễ đầu; cô hỏi ai tặng, thì người đưa hoa chỉ trả lời vắn tắt, không biết rõ danh tánh người gửi tặng - anh ta chỉ làm theo lệnh của chủ . Tuần tiếp, một tuần nữa tiếp theo, cô ca sĩ đẹp gái không còn chịu đựng được nữa, nên khước từ không nhận hoa nữa; nếu không được biết tên danh tánh người tặng hoa. Người đưa hoa cũng kính xin được về hỏi ý kiến chủ và hẹn xin trả lời sau .
C ô ca sĩ hoa khôi kia đành phải bằng lòng và nhận hoa hàng ngày như trước.
Về tiệm, người đưa hoa kể, trình lại cho chủ câu chuyện. Ông chủ vội vàng đánh điện tín ra bắc để xin ý kiến của Đoàn Chuẩn. Nhạc sĩ thấy thời gian tặng hoa đã kéo dài cả 3 tuần lễ, nên bẳng lòng cho nói tên và địa chỉ.
Đ ược lệnh chủ, vào một buồi sáng như thường lệ, người đưa hoa trao hoa và gặp cô ca sĩ, mặt vui tươi, hớn hở nói:
- Tôi đã được phép thưa để cô rõ danh tánh người tặng hoa là nhạc sĩ Đoàn Chuẩn.
S au phút bàng hoàng, sự ngạc nhiên tột độ hiện rõ trên nét mặt, cô hỏi thêm về địa chỉ của
Đoàn Chuẩn. Với sự bén nhậy , lém lỉnh; người đưa hoa trả lời địa chỉ thì không biết, xin để về hỏi chủ và sẽ trả lời cô sau. Vài ngày sau, người đưa hoa mới trao cho cô một tờ giấy ghi rõ địa chỉ chàng nhạc sĩ hào hoa, đa tình họ Đoàn ấy. Cô M.L rất lịch thiệp, ngỏ lời cảm ơn, và còn tặng người đưa hoa tiền uống cà phê .
N gười đưa hoa vừa ra về, M.L vội đi vào bàn, lấy giấy ra viết thư cảm ơn nhạc sĩ Đoàn Chuẩn, ngỏ ý hy vọng sẽ có ngày hội ngộ rất gần. Trong khoảng thời gian này ở Hải Phỏng, Đoàn Chuẩn rất nóng lòng chờ xem thái độ người đẹp ra sau; sau khi nhận thư chủ tiệm hoa tường trình ; Đoàn Chuẩn vội ra bưu điện gửi chi phiếu điện tín ( mandat télégraphique ) cho tiệm hoa , để họ tiếp tục đưa tặng hoa vào mỗi sáng trong 2 tháng kế tiếp.
Đ ang bồn chồn ngóng tin thì đùng vào một sáng, Đoàn Chuẩn nhận được thư của M.L ; bóc vội ra xem, đọc đi rồi đọc lại với trăm ngàn ý nghĩ trong đầu.
B uổi trưa hôm ấy, khác hẳn mọi ngày, Đoàn Chuẩn trằn trọc không sao chợp nổi mắt- một lúc sau, tiếng chuông đồng hồ treo trên tường vang lên một tiếng cụt lủn. Đoàn Chuẩn vụt ngồi dậy, ghi dòng nhạc chảy từ con tim, lai láng, tràn trề, như dòng suối trong vắt cũng vẫn có đôi lúc ngập ngừng, vì ghềnh đá ngăn dòng chảy. Điệu nhạc được ghi xong trọn vẹn, Đoàn Chuẩn đặt tựa đề cho ca khúc này
Gửi gió cho mây ngàn bay . Rồi hát lại thấy ưng ý, Đoàn Chuẩn chép ca khúc trên tờ giấy hoa tuyệt đẹp, phun nước hoa, cho vào phong bì gửi ngay vào Sài Gòn cho M.L.
Ở trong nam, M.L nhận được thư, tưởng Đoàn Chuẩn sẽ viết dài cho cô - vội bóc ra cô chỉ thấy có một tờ giấy hoa, thơm phức, chép thật cẩn trọng một bài nhạc Gửi gió cho mây ngàn bay, với lời đề tặng M.L thật thiết tham trìu mến ! Cùng là nghệ sĩ với nhau , M.L thừa biết, chỉ một bài nhạc, với lời ca cô đọng; dù ngắn cũng đã nói quá đủ , hơn cả chục trang thư viết dài dòng.
M.L còn thấy sung sướng, cảm động hơn; thấy rõ bài nhạc này ghi rõ: ngày, tháng, giờ sáng tác, biết hơn ai hết là tác giả đã sáng átc được là vì mình, và cho riêng mình !
M.L cảm động vô cùng.
K hi in bài này, tôi thấy Đoàn Chuẩn không ghi : tặng M.L ; tôi thắc mắc hỏi Đoàn Chuẩn tại sao ? Đoàn Chuẩn cười, trả lời ngay :
- Mình viết vì một người, cho riêng một người, chỉ cần một người đó biết là quá đủ. Lẽ ra, thầm nói, để người ấy hiểu, nói ra đã là mất qúy đi một phần rồi; nay khua chuông, gióng mõ để cả nước biết thì mất thiêng đi ! Vì nghĩ thế, mà mình không đề tặng trên bài in ra !
T ôi vôi nói rõ ý tôi khác hẳn, nên đề tặng, in hẳn lên bài nhạc mà đã đề là đề rõ tên, không viết tắt. làm như vậy là thức với lòng mình, có gì mà phải che giấu, viò chính người được tặng cũng hãnh diện với bạn bè, có ai dám chê cười đâu mà ngại ngùng ?!
N ghe xong, Đoàn Chuẩn cười lớn , đáp lễ ngay :
- Thôi ông ơi ! ở đời 9 người 10 ý mà ! Chúng ta đều có lý cả. Thôi thì lòng mình nghĩ sao thì làm vậy, ai cười thì hở 10 cái răng ra, kẻ nào tức thì hãy đấm ngực mà chết !
C húng tôi cùng cười thoải mái .
S au lá thư đầu tiên và bài nhạc đã nói hết lòng , tình trong như đã, mặt ngoài còn e -
Đoàn Chuẩn và nàng ca sĩ hoa khôi kia tiếp tục thư từ cho nhau liên tục như thoi đưa.
T hế rồi, cô lên đường ra bắc. Nhận được điện tín báo tin đúng ngày, Đoàn Chuẩn đã đích thân ra tận phi trường Gia Lâm đón người đẹp. Đoàn Chuẩn đưa M.L về khách sạn lớn nhất Hà Nội, một khách sạn sang trọng, đắt tiền, mà chỉ những người ngoại quốc, hoặc người giàu có, quyền thế mới dám mướn mà thôi. Đó là Hôtel Métropole ở giữa đại lộ Tràng Tiền, gần Nhà Hát lớn thành phố. Thời ấy, tôi được biết, riêng tiền hoa tươi thay 1 ngày 3 lần, cũng đủ để 1 gia đình lo được 3 bữa ăn khá thịnh soạn.
D ịp ra Hà thành nảy của hoa khôi M.L lại đúng vào mùa Thu nên thơ nhất trong 4 mùa. Vào Thu, là có gió heo may lướt thướt về, có lá vàng lác đác rụng phủ lưa thưa trên các đại lộ, có Hồ Gươm như mơ màng, lúc ẩn lúc hiện sau màn sương; trầm buồn với hàng liễu rủ ven hồ. Cảnh vật, không khí lành mạnh dưới mắt mọi người đã nên thơ , đáng yêu, đáng mến; với văn nghệ sĩ , thì càng nên thơ hơn để dễ dàng có cảm hứng tạo ra được những tác phẩm tuyệt vời.
Đoàn Chuẩn và M.L , một cặp uyên ương nghệ sĩ ngụp lặn trong cuộc tình thật thơ mộng, mà chắc chắn rằng dù thời gian không lâu dài, từ năm này sang năm khác - những kỷ niệm của tình nghệ sĩ sẽ không bao giờ phai nhạt mà còn sống mãi, sáng mãi trong tim, trí nhớ cho đến cuối cuộc đời.
N goài mối tình viễn phương tươi đẹp này, Đoàn Chuẩn còn tâm sự với tôi nhiều điều thú vị. Những tác phẩm của anh như : Lá thư, Lá đổ muôn chiều, Tà áo xanh, Tình nghệ sĩ ... mỗi bài là một kỷ niệm trong cuộc tình tác giả. Tuy nhiên mối tình nam, bắc xa xôi ngàn dặm của anh và M.L đã là ngọn lửa bùng thiêu cháy tim anh, để anh có được tác phẩm Gửi gió cho mây ngàn bay - để rồi từ đó có đà cho anh sáng tác được nhiều nhạc phẩm sau này .
B ây giờ Đoàn Chuẩn không còn sống ở thành phố Cảng Hải Phòng mà về sống ở Hà Nội, ... phố Cao Bá Quát .
Sau 30 tháng 4, 1975, Đoàn Chuẩn vào Nam, biểu diễn độc tấu Hạ uy cầm ( guitare Hawienne ) tại Nhà Hát thành phố; tôi rất tiếc không được gặp anh, vì khui hay tin, thì anh đã trở về Hà Nội.
C hắc chắn có những đêm dài , Đoàn Chuẩn không thể không hồi tưởng thời son trẻ với những mối tình đã qua đi đời nghệ sĩ của anh.
T ừ ngày đất nước thống nhất, Đoàn Chuẩn và tôi vẫn thường có thư từ . Thư của chúng tôi với nội dung vui vẻ và tếu như thuở nào ? Có một điều tôi thắc mắc và lại rất phục chị Đoàn Chuẩn làm vợ một nhạc sĩ còn al2 nah2 kinh doanh tỷ phú, lại đa tình, không thể nào nói al2 không biết chuyện chồng mình vi vút tình ái mà lại không ghen tuông ? Chị là người bặt thiệp, chiều chồng thương con, lại hiếu khách. Phải chăng Đoàn Chuẩn đã là một Tô Tần , thuyết phục được vợ dễ thông cảm cho cuộc sống tình cảm , một nghệ sĩ thả lỏng, với ý nghĩ ' lá rụng bao giờ cũng rơi về cội' - vợ chính, con cột có gì phải lo ? Ngoài ra, chắc chị cũng phải chấp nhận luật của tạo hoá an bài :' người đàn bà rất hãnh diện và cũng rất dễ bị đau khổ, nếu lấy chồng là nghệ sĩ ? Khi đã chấp nhận, thì chẳng còn gì để buồn phiền lâu, phải vậy không chị Đoàn Chuẩn ?'
Tết Con Rắn ( Kỷ tỵ ) , Đoàn Chuẩn gửi tôi một bức hình chụp : anh đang nâng ly rượu trong bàn tiệc, mặt sau viết :
Long,
Tao mời mày chén rượu đầu Xuân Con Rắn và ngẫm :
" Em ơi ! Lá úa ngoài muôn ngả
thì chung quy cũng vì đất thân yêu
anh phong sương, mưa nắng đã hoen nhiều
đời nhạc sĩ có gì vui đâu, em hỡi !
anh ra đi, em cũng đừng chờ đợi
mai anh về, kia nữa ; hoặc ... chẳng bao giờ .
( thư đề ngày 30 - 1- 1989
ĐOÀN CHUẨN )
( ký tên )
Đ ọc xong vần thơ trữ tình của Đoàn Chuẩn, tôi cười, rất hài lòng khi thấy Đoàn Chuẩn đã bước vào ngưỡng cửa thất thập cổ lai hy, nhưng tim anh vẫn còn rung động, sống và nhìn đời với cặp mắt yêu đời, yêu người, yêu mình như thời hào hoa son trẻ độ nào ! Đúng là với con người nghệ sĩ, không bao giờ tính tuổi, đầu tuy bạc lòng vẫn còn xanh.
T háng 12- 1994, tôi lại nhận được thư Đoàn Chuẩn và biết được, anh vừa trải qua cơn bệnh nặng, kéo dài tới 8 tháng . Nét chữ đã run run, nhưng chất hài hươc vẫn còn đậm nét. Có một đoạn
trong thư :
" ... còn về tình yêu thì cầm bằng như không biết mà thôi ...
S au này , tôi còn được Vũ-Đức-Sao-Biển cho xem thư của Đoàn Chuẩn viết cho anh ấy - thư đề 5- 1- 1995 :
"... các nhạc sĩ gặp mình đều phải hát theo yâu cầu của mình là một tình khúc. Nếu không thế, không thèm nghe ..." !
V ới tôi, tôi vẫn xếp Đoàn Chuẩn là vua Slow , xếp nhạc sĩ Hoàng Trọng là vua Tango của làng nhạc việt.
T rong âm nhạc của Đàon Chuẩn, tất cả vẫn là tinh yêu say đắm. Tên tuổi anh mãi mãi gắn liền với tình yêu, dù phải dang dở, chuyển bến, vì tình nghệ sĩ cho nên gửi gió cho mây ngàn bay !
[]
----
* xin đừng nhầm với nữ ca sĩ Ánh Tuyết sau này. ( Biên tập chú thích ).
LÊ HOÀNG LONG
( trích CHUYỆN TÌNH CÁC NHẠC SỈ TIỀN CHIẾN / LÊ HOÀNG LONG
Nxb Văn hóa thông tin, Hà Nội , 1996 - tr : 21 - 33)
Lời dẫn :
Tên thật Hoàng Đức Luận. Sinh 1930 ở Bắc Ninh, nguyên quán Sơn Tây
( Bắc phần). Học qua các trường tiểu học Phủ Lạng Thương, trung học Ngô Sĩ Liên, chuyên khoa Hàn Thuyên ( Bắc Ninh ). Từ 10 tuổi, học đàn violin với các nhạc sĩ : La Hữu Quỳnh, Nguyễn Văn Giệp, Lương Ngọc Châu - riêng hòa âm là Tạ Phước.
1951 bắt đầu dạy đàn ở Âm Nhạc Học Xá ( Hà Nội ) , viết phê bình âm nhạc trên nhật báo Giang sơn ( Hoàng Cơ Bình chủ nhiệm) , Quê hương, Nói thật .. ( Hà Nội ).
1953,nhạc trưởng Đài Con Nhạn ( Radio Hirondelle) ở Hà Nội ( phần việt ngữ ).
1955 sáng tác Gợi giấc mơ xưa , bản nhạc trữ tình mà dư âm còn vang vọng đến nay.
1960 xuất bản Nhạc sĩ danh tiếng hiện đại ( Cơ sở Tự do Saigon 1960 )
1994, nhạc sĩ Vũ -Đức- Sao- Biển phụ trách mảng văn học nguyệt san Thanh Niên mời viết bài về âm nhạc - và một số trong những bài này đóng góp hình thành cuốn' Chuyện tình các nhạc sĩ tiền chiến ' do một số bạn văn như Thế Phong, Thanh Chương ... liên kết cùng nhà xuất bản
Văn hóa thông tin cấp phép, phát hành vào năm 1996.
Tập hồi ức này đã gây sóng gió văn chương, cuốn sách đầu tiên đề cập chuyện tình nhạc sĩ tiền chiến , hậu chiến từng vang vọng một thời , như: Văn Cao, Đoàn Chuẩn, Tô Vũ, Dương Thiệu Tước, Phạm Đình Chương, Ưng Lang, Đặng Thế Phong, Hoàng Quý, Hoàng Trọng, Châu Kỳ và
Nguyễn Văn Khánh .
( trích từ CHUYỆN TÌNH CÁC NHẠC SĨ TIỀN CHIẾN )
đường bá bổn .
đoàn chuẩn ( 15-6-1924 / 15-11-2001 - Hà Nội ) .
đ o à n c h u ẩ n :
gửi gió cho mây ngàn bay ...
bài : lê hoàng long
----------- "... điệu nhạc ghi xong trọn vẹn , Đòan Chuẩn đặt tựa đề cho ca khúc này là
Gửi gió cho mây ngàn bay .
Rồi hát lại, thấy ưng ý, Đoàn Chuẩn chép ca khúc trên tờ giấy hoa tuyệt đẹp, phun nước hoa; rồi cho vào phong bì, gửi ngay cho vào Sài Gòn cho M.L ... "Ở trong nam, M.L nhận được thư, tưởng Đoàn Chuẩn sẽ viết dài cho cô - vội vã bóc ra, cô chỉ thấy có một tờ
giấy hoa, thơm phức, chép thật cẩn trọng bài nhạc Gửi gió cho mây ngàn bay , với lời đề tặng M.L
C uối năm 1953, tôi đưa một số ca nhạc sĩ từ Hà Nội xuống Hải Phòng để tổ chức 3 buổi ca nhạc tạp rạp hát Lido. Được quảng cáo khá rầm rộ từ mươi ngày trước, nên ngay buổi đầu, toàn ban Lửa Hồng - ban ca nhạc duy nhất thành phố Cảng - gồm : các nhạc sĩ Phó Quốc Thăng, Huyền Linh, Hoài An, nữ ca sĩ Ánh Tuyết * đã có mặt đông đủ trên hàng ghế đầu khán giả. Anh chị em ca nhạc sĩ thành phố Cảng với chúng tôi giao lưu tốt đẹp ngay từ phút hội ngộ ấy. Tỉnh cảm ấy được giữ mãi cho đến sau này.
N gay ngày hôm sau , tôi đến thăm nhạc sĩ Đoàn Chuẩn, trrong lần sơ giao này, tôi cũng được gặp cả Từ Linh , người chuyên viết lời ca cho nhạc của nhạc sĩ Đoàn Chuẩn. Khi ấy, Đoàn Chuẩn còn là giám đốc hãng nước mắm Vạn Vân nổi tiếng của miền bắc, tỷ phú Hải Phòng . Lúc ấy, xe hơi Hoa Kỳ, hiệu Buick ở miền bắc mới có 2 chiếc : ông Thủ hiến Bắc Việt Nguyễn Hữu Trí có một chiếc, và Đoàn Chuẩn một chiếc .
N gay phút gặp gỡ đầu tiên, Đoàn Chuẩn tỏ ra rất vui và tếu như tôi, nên chuyện nổ như bắp rang. ngay cả sở thích của hai chúng tôi cũng giống nhau : chỉ thích mỹ nhân . Chính vì thế mà hướng
sáng tác của Đoàn Chuẩn và tôi đều là nhạc trữ tình, mà nhạc hứng được gợi mở từ mớ tóc dài và hai tà áo .
C uộc sống tình cảm của Đoàn Chuẩn thật phong phú, đầy thi vị; nhưng cũng rất nghệ sĩ tính. Đối với Đoàn Chuẩn chẳng có gì đáng gọi là quan trọng, nên cuộc giao du của anh rất sởi lởi, không chấp nhất, dễ bỏ qua mọi chuyện . Nhạc của Đoàn Chuẩn được gợi hứng từ những tà áo xanh để có những lá thư dù không tránh khỏi dang dở - nhưng cũng không ngại phiêu lưu trong tình ái, để rồi
gửi gió cho mây ngàn bay .
T a còn nhớ trên trang bìa cứng cuốn từ điển Larousse của Pháp, vẽ một người phụ nữ đang gieo trước gió với câu phụ đề : Je sème à tout vent ( tạm dịch : tôi gieo khắp nơi trước làn gió - thì Đoàn Chuẩn là người gieo tình cảm khắp mọi nơi ! Thật vậy, chỉ ngay ở thành phố Cảng thôi, mà Đoàn Chuẩn đã có rất nhiều mối tình với nhiều thiếu nữ xinh đẹp, duyên dáng ! Theo Đoàn Chuẩn đã kể với tôi trong những lần đối ẩm, trước sau, tính ra mỗi phố, anh đều có một người yêu. Vì thế, với Đoàn Chuẩn, thì ở Hải Phòng có rất nhiều đường ... bị cấm . Lúc đầu mới nghe qua , tôi hơi ngạc nhiên, sau được giải thích, tôi mới biết rằng khi đi chơi với cô mới sau , anh không dám rước đèn qua đường nhà có cô cũ ngày xưa. Phải chăng Đoàn Chuẩn mới chỉ yêu để mà yêu, tình yêu tuổi trẻ, khi chưa tìm được người yêu lý tưởng, nên anh đã lộ rõ được ý nghĩ thầm kín của mình bằng lời ca bài ' Tình nghệ sĩ ' là duyên hờ ? Thư gửi cho tôi anh viết vậy, nhưng tôi nghĩ rằng; nói không biết có nghĩa lả biết và thậm chí biết rất rõ là khác !
T rong cuộc đời tình ái của nhạc sĩ trữ tình Đoàn Chuẩn, tuy có khá nhiều kỷ niệm đáng ghi trong tim, trong óc và mỗi nhạc phẩm là bóng dáng một người đàn bà, mối tình đẹp nhất, nghệ sĩ nhất, lưu lại cho anh một dấu son đậm nét nhất, vẫn là mối tình bắc nam : Châu về Hiệp phố .
V ào đầu thập niên 60, trong số nữ ca sĩ nổi tiếng khắp ba miền trung, nam,. bắc - Đoàn Chuẩn đã đem lòng yêu mến một cô ca sĩ người bắc sống tại Sài Gòn. Vô ca sĩ này vừa có sắc lại có hương; khi còn ở cố đô Huế, cô đã nổi danh và được mọi người mến mộ.
Tôi còn nhớ thời ấy, bài Đi chơi chùa Hương, thơ Nguyễn Nhược Pháp, được Trấn Văn Khê phổ nhạc vừa được xuất bản . Bài thơ khá dài lại khó hát hay được, nên rất ít ca sĩ muốn chọn ca khúc này trình bày trên đài phát thanh, cũng như trên sân khấu, phu diễn tân nhạc . Vì thế, bài hát này không được phổ biến rộng rãi, ít người biết . Nhà xuất bản nhạc Tinh Hoa đã tổ chức một đêm ca nhạc tại Gia Hội hí viện ở Huế- cốt để giới thiệu những nhạc phẩm hay được nhà này phát hành. Trong đêm ấy , cô ca sĩ này có mỹ danh Mộc .Lan đã ra sân khấu hát bài Đi chơi chùa Hương được mọi người tán thưởng , và từ đấy người ta mới biết đến bài hát này. Bài dài, hát mất khoảng 15 phút, được giọng ca ấm áp, truyền cảm của M.L. trình bày , khán phòng im lặng thưởng thức, thấm từng lời ca quyện tròn với điệu nhạc. Từ đêm ấy, M.L. đã nổi danh, lại càng nổi danh hơn, như diều găp gió. Cho đến khi M.L ra trình diễn ở Nhà Hát lớn Hà Nội, Đoàn Chuẩn có đi nghe cô hát, ra về Đoàn Chuẩn đem lòng thẩm yêu, trộm nhớ. Sau hơn 10 ngày bắc du, cô ca sĩ kia trờ lại Sài Gòn , được tin cô đã vô nam , Đoàn Chuẩn lên Hà Nội, rồi đáp máy bay vào Sài Gòn. Phải mất ít ngày thăm dò, Đoàn Chuẩn biết được địa chỉ nhà riêng ca sĩ M.L. đầy hương sắc này; Đoàn Chuẩn biết được cô đã thôi chồng; nhưng nhạc sĩ đa tình không vội tới nhà ngay . Đoàn Chuẩn ra đại lộ Charner ( nay là đường Nguyễn Huệ ) vào một ki- ốt bán hoa tươi . Gặp chủ nhân, Đoàn Chuẩn ngỏ ý muốn đặt tiền trước cả tháng, để mỗi buổi sáng, tiệm cho người mang đến địa chỉ cô M.L. ( ở đường Espagne, nay , đường Lý Chính Thắng, quận 3 ) một bó hoa hồng đỏ tươi thắm. Khi đưa hoa, không được nói tên ai gửi tặng. Đoàn Chuẩn cũng không quên ghi địa chỉ ờ Hải Phòng, để có gì cần liên lạc với anh. Chồng cũ của M.L. , Đoàn Chuẩn biết rất rõ, một nhạc sĩ mà cũng là một ca sĩ . Vợ chồng cô M.L là một cặp nghệ sĩ hát chung trên sân khấu, được khán ghỉa ái mộ. Đoàn Chuẩn còn biết mặt, khi cặp này ra biểu diễn tại Hà Nội, và ngay cả tôi đã đi nghe rồi viết bài phê bình vể tài năng của họ trên nhật báo Giang sơn ở Hà Nội.
Đ úng như lời dự đoán của Đoàn Chuẩn, qua 1 tuần lễ đầu; cô hỏi ai tặng, thì người đưa hoa chỉ trả lời vắn tắt, không biết rõ danh tánh người gửi tặng - anh ta chỉ làm theo lệnh của chủ . Tuần tiếp, một tuần nữa tiếp theo, cô ca sĩ đẹp gái không còn chịu đựng được nữa, nên khước từ không nhận hoa nữa; nếu không được biết tên danh tánh người tặng hoa. Người đưa hoa cũng kính xin được về hỏi ý kiến chủ và hẹn xin trả lời sau .
C ô ca sĩ hoa khôi kia đành phải bằng lòng và nhận hoa hàng ngày như trước.
Về tiệm, người đưa hoa kể, trình lại cho chủ câu chuyện. Ông chủ vội vàng đánh điện tín ra bắc để xin ý kiến của Đoàn Chuẩn. Nhạc sĩ thấy thời gian tặng hoa đã kéo dài cả 3 tuần lễ, nên bẳng lòng cho nói tên và địa chỉ.
Đ ược lệnh chủ, vào một buồi sáng như thường lệ, người đưa hoa trao hoa và gặp cô ca sĩ, mặt vui tươi, hớn hở nói:
- Tôi đã được phép thưa để cô rõ danh tánh người tặng hoa là nhạc sĩ Đoàn Chuẩn.
S au phút bàng hoàng, sự ngạc nhiên tột độ hiện rõ trên nét mặt, cô hỏi thêm về địa chỉ của
Đoàn Chuẩn. Với sự bén nhậy , lém lỉnh; người đưa hoa trả lời địa chỉ thì không biết, xin để về hỏi chủ và sẽ trả lời cô sau. Vài ngày sau, người đưa hoa mới trao cho cô một tờ giấy ghi rõ địa chỉ chàng nhạc sĩ hào hoa, đa tình họ Đoàn ấy. Cô M.L rất lịch thiệp, ngỏ lời cảm ơn, và còn tặng người đưa hoa tiền uống cà phê .
N gười đưa hoa vừa ra về, M.L vội đi vào bàn, lấy giấy ra viết thư cảm ơn nhạc sĩ Đoàn Chuẩn, ngỏ ý hy vọng sẽ có ngày hội ngộ rất gần. Trong khoảng thời gian này ở Hải Phỏng, Đoàn Chuẩn rất nóng lòng chờ xem thái độ người đẹp ra sau; sau khi nhận thư chủ tiệm hoa tường trình ; Đoàn Chuẩn vội ra bưu điện gửi chi phiếu điện tín ( mandat télégraphique ) cho tiệm hoa , để họ tiếp tục đưa tặng hoa vào mỗi sáng trong 2 tháng kế tiếp.
Đ ang bồn chồn ngóng tin thì đùng vào một sáng, Đoàn Chuẩn nhận được thư của M.L ; bóc vội ra xem, đọc đi rồi đọc lại với trăm ngàn ý nghĩ trong đầu.
B uổi trưa hôm ấy, khác hẳn mọi ngày, Đoàn Chuẩn trằn trọc không sao chợp nổi mắt- một lúc sau, tiếng chuông đồng hồ treo trên tường vang lên một tiếng cụt lủn. Đoàn Chuẩn vụt ngồi dậy, ghi dòng nhạc chảy từ con tim, lai láng, tràn trề, như dòng suối trong vắt cũng vẫn có đôi lúc ngập ngừng, vì ghềnh đá ngăn dòng chảy. Điệu nhạc được ghi xong trọn vẹn, Đoàn Chuẩn đặt tựa đề cho ca khúc này
Gửi gió cho mây ngàn bay . Rồi hát lại thấy ưng ý, Đoàn Chuẩn chép ca khúc trên tờ giấy hoa tuyệt đẹp, phun nước hoa, cho vào phong bì gửi ngay vào Sài Gòn cho M.L.
Ở trong nam, M.L nhận được thư, tưởng Đoàn Chuẩn sẽ viết dài cho cô - vội bóc ra cô chỉ thấy có một tờ giấy hoa, thơm phức, chép thật cẩn trọng một bài nhạc Gửi gió cho mây ngàn bay, với lời đề tặng M.L thật thiết tham trìu mến ! Cùng là nghệ sĩ với nhau , M.L thừa biết, chỉ một bài nhạc, với lời ca cô đọng; dù ngắn cũng đã nói quá đủ , hơn cả chục trang thư viết dài dòng.
M.L còn thấy sung sướng, cảm động hơn; thấy rõ bài nhạc này ghi rõ: ngày, tháng, giờ sáng tác, biết hơn ai hết là tác giả đã sáng átc được là vì mình, và cho riêng mình !
M.L cảm động vô cùng.
K hi in bài này, tôi thấy Đoàn Chuẩn không ghi : tặng M.L ; tôi thắc mắc hỏi Đoàn Chuẩn tại sao ? Đoàn Chuẩn cười, trả lời ngay :
- Mình viết vì một người, cho riêng một người, chỉ cần một người đó biết là quá đủ. Lẽ ra, thầm nói, để người ấy hiểu, nói ra đã là mất qúy đi một phần rồi; nay khua chuông, gióng mõ để cả nước biết thì mất thiêng đi ! Vì nghĩ thế, mà mình không đề tặng trên bài in ra !
T ôi vôi nói rõ ý tôi khác hẳn, nên đề tặng, in hẳn lên bài nhạc mà đã đề là đề rõ tên, không viết tắt. làm như vậy là thức với lòng mình, có gì mà phải che giấu, viò chính người được tặng cũng hãnh diện với bạn bè, có ai dám chê cười đâu mà ngại ngùng ?!
N ghe xong, Đoàn Chuẩn cười lớn , đáp lễ ngay :
- Thôi ông ơi ! ở đời 9 người 10 ý mà ! Chúng ta đều có lý cả. Thôi thì lòng mình nghĩ sao thì làm vậy, ai cười thì hở 10 cái răng ra, kẻ nào tức thì hãy đấm ngực mà chết !
C húng tôi cùng cười thoải mái .
S au lá thư đầu tiên và bài nhạc đã nói hết lòng , tình trong như đã, mặt ngoài còn e -
Đoàn Chuẩn và nàng ca sĩ hoa khôi kia tiếp tục thư từ cho nhau liên tục như thoi đưa.
T hế rồi, cô lên đường ra bắc. Nhận được điện tín báo tin đúng ngày, Đoàn Chuẩn đã đích thân ra tận phi trường Gia Lâm đón người đẹp. Đoàn Chuẩn đưa M.L về khách sạn lớn nhất Hà Nội, một khách sạn sang trọng, đắt tiền, mà chỉ những người ngoại quốc, hoặc người giàu có, quyền thế mới dám mướn mà thôi. Đó là Hôtel Métropole ở giữa đại lộ Tràng Tiền, gần Nhà Hát lớn thành phố. Thời ấy, tôi được biết, riêng tiền hoa tươi thay 1 ngày 3 lần, cũng đủ để 1 gia đình lo được 3 bữa ăn khá thịnh soạn.
D ịp ra Hà thành nảy của hoa khôi M.L lại đúng vào mùa Thu nên thơ nhất trong 4 mùa. Vào Thu, là có gió heo may lướt thướt về, có lá vàng lác đác rụng phủ lưa thưa trên các đại lộ, có Hồ Gươm như mơ màng, lúc ẩn lúc hiện sau màn sương; trầm buồn với hàng liễu rủ ven hồ. Cảnh vật, không khí lành mạnh dưới mắt mọi người đã nên thơ , đáng yêu, đáng mến; với văn nghệ sĩ , thì càng nên thơ hơn để dễ dàng có cảm hứng tạo ra được những tác phẩm tuyệt vời.
Đoàn Chuẩn và M.L , một cặp uyên ương nghệ sĩ ngụp lặn trong cuộc tình thật thơ mộng, mà chắc chắn rằng dù thời gian không lâu dài, từ năm này sang năm khác - những kỷ niệm của tình nghệ sĩ sẽ không bao giờ phai nhạt mà còn sống mãi, sáng mãi trong tim, trí nhớ cho đến cuối cuộc đời.
N goài mối tình viễn phương tươi đẹp này, Đoàn Chuẩn còn tâm sự với tôi nhiều điều thú vị. Những tác phẩm của anh như : Lá thư, Lá đổ muôn chiều, Tà áo xanh, Tình nghệ sĩ ... mỗi bài là một kỷ niệm trong cuộc tình tác giả. Tuy nhiên mối tình nam, bắc xa xôi ngàn dặm của anh và M.L đã là ngọn lửa bùng thiêu cháy tim anh, để anh có được tác phẩm Gửi gió cho mây ngàn bay - để rồi từ đó có đà cho anh sáng tác được nhiều nhạc phẩm sau này .
B ây giờ Đoàn Chuẩn không còn sống ở thành phố Cảng Hải Phòng mà về sống ở Hà Nội, ... phố Cao Bá Quát .
Sau 30 tháng 4, 1975, Đoàn Chuẩn vào Nam, biểu diễn độc tấu Hạ uy cầm ( guitare Hawienne ) tại Nhà Hát thành phố; tôi rất tiếc không được gặp anh, vì khui hay tin, thì anh đã trở về Hà Nội.
C hắc chắn có những đêm dài , Đoàn Chuẩn không thể không hồi tưởng thời son trẻ với những mối tình đã qua đi đời nghệ sĩ của anh.
T ừ ngày đất nước thống nhất, Đoàn Chuẩn và tôi vẫn thường có thư từ . Thư của chúng tôi với nội dung vui vẻ và tếu như thuở nào ? Có một điều tôi thắc mắc và lại rất phục chị Đoàn Chuẩn làm vợ một nhạc sĩ còn al2 nah2 kinh doanh tỷ phú, lại đa tình, không thể nào nói al2 không biết chuyện chồng mình vi vút tình ái mà lại không ghen tuông ? Chị là người bặt thiệp, chiều chồng thương con, lại hiếu khách. Phải chăng Đoàn Chuẩn đã là một Tô Tần , thuyết phục được vợ dễ thông cảm cho cuộc sống tình cảm , một nghệ sĩ thả lỏng, với ý nghĩ ' lá rụng bao giờ cũng rơi về cội' - vợ chính, con cột có gì phải lo ? Ngoài ra, chắc chị cũng phải chấp nhận luật của tạo hoá an bài :' người đàn bà rất hãnh diện và cũng rất dễ bị đau khổ, nếu lấy chồng là nghệ sĩ ? Khi đã chấp nhận, thì chẳng còn gì để buồn phiền lâu, phải vậy không chị Đoàn Chuẩn ?'
Tết Con Rắn ( Kỷ tỵ ) , Đoàn Chuẩn gửi tôi một bức hình chụp : anh đang nâng ly rượu trong bàn tiệc, mặt sau viết :
Long,
Tao mời mày chén rượu đầu Xuân Con Rắn và ngẫm :
" Em ơi ! Lá úa ngoài muôn ngả
thì chung quy cũng vì đất thân yêu
anh phong sương, mưa nắng đã hoen nhiều
đời nhạc sĩ có gì vui đâu, em hỡi !
anh ra đi, em cũng đừng chờ đợi
mai anh về, kia nữa ; hoặc ... chẳng bao giờ .
( thư đề ngày 30 - 1- 1989
ĐOÀN CHUẨN )
( ký tên )
Đ ọc xong vần thơ trữ tình của Đoàn Chuẩn, tôi cười, rất hài lòng khi thấy Đoàn Chuẩn đã bước vào ngưỡng cửa thất thập cổ lai hy, nhưng tim anh vẫn còn rung động, sống và nhìn đời với cặp mắt yêu đời, yêu người, yêu mình như thời hào hoa son trẻ độ nào ! Đúng là với con người nghệ sĩ, không bao giờ tính tuổi, đầu tuy bạc lòng vẫn còn xanh.
T háng 12- 1994, tôi lại nhận được thư Đoàn Chuẩn và biết được, anh vừa trải qua cơn bệnh nặng, kéo dài tới 8 tháng . Nét chữ đã run run, nhưng chất hài hươc vẫn còn đậm nét. Có một đoạn
trong thư :
" ... còn về tình yêu thì cầm bằng như không biết mà thôi ...
S au này , tôi còn được Vũ-Đức-Sao-Biển cho xem thư của Đoàn Chuẩn viết cho anh ấy - thư đề 5- 1- 1995 :
"... các nhạc sĩ gặp mình đều phải hát theo yâu cầu của mình là một tình khúc. Nếu không thế, không thèm nghe ..." !
V ới tôi, tôi vẫn xếp Đoàn Chuẩn là vua Slow , xếp nhạc sĩ Hoàng Trọng là vua Tango của làng nhạc việt.
T rong âm nhạc của Đàon Chuẩn, tất cả vẫn là tinh yêu say đắm. Tên tuổi anh mãi mãi gắn liền với tình yêu, dù phải dang dở, chuyển bến, vì tình nghệ sĩ cho nên gửi gió cho mây ngàn bay !
[]
----
* xin đừng nhầm với nữ ca sĩ Ánh Tuyết sau này. ( Biên tập chú thích ).
LÊ HOÀNG LONG
( trích CHUYỆN TÌNH CÁC NHẠC SỈ TIỀN CHIẾN / LÊ HOÀNG LONG
Nxb Văn hóa thông tin, Hà Nội , 1996 - tr : 21 - 33)
Lời dẫn :
Tên thật Hoàng Đức Luận. Sinh 1930 ở Bắc Ninh, nguyên quán Sơn Tây
( Bắc phần). Học qua các trường tiểu học Phủ Lạng Thương, trung học Ngô Sĩ Liên, chuyên khoa Hàn Thuyên ( Bắc Ninh ). Từ 10 tuổi, học đàn violin với các nhạc sĩ : La Hữu Quỳnh, Nguyễn Văn Giệp, Lương Ngọc Châu - riêng hòa âm là Tạ Phước.
1951 bắt đầu dạy đàn ở Âm Nhạc Học Xá ( Hà Nội ) , viết phê bình âm nhạc trên nhật báo Giang sơn ( Hoàng Cơ Bình chủ nhiệm) , Quê hương, Nói thật .. ( Hà Nội ).
1953,nhạc trưởng Đài Con Nhạn ( Radio Hirondelle) ở Hà Nội ( phần việt ngữ ).
1955 sáng tác Gợi giấc mơ xưa , bản nhạc trữ tình mà dư âm còn vang vọng đến nay.
1960 xuất bản Nhạc sĩ danh tiếng hiện đại ( Cơ sở Tự do Saigon 1960 )
1994, nhạc sĩ Vũ -Đức- Sao- Biển phụ trách mảng văn học nguyệt san Thanh Niên mời viết bài về âm nhạc - và một số trong những bài này đóng góp hình thành cuốn' Chuyện tình các nhạc sĩ tiền chiến ' do một số bạn văn như Thế Phong, Thanh Chương ... liên kết cùng nhà xuất bản
Văn hóa thông tin cấp phép, phát hành vào năm 1996.
Tập hồi ức này đã gây sóng gió văn chương, cuốn sách đầu tiên đề cập chuyện tình nhạc sĩ tiền chiến , hậu chiến từng vang vọng một thời , như: Văn Cao, Đoàn Chuẩn, Tô Vũ, Dương Thiệu Tước, Phạm Đình Chương, Ưng Lang, Đặng Thế Phong, Hoàng Quý, Hoàng Trọng, Châu Kỳ và
Nguyễn Văn Khánh .
( trích từ CHUYỆN TÌNH CÁC NHẠC SĨ TIỀN CHIẾN )
đường bá bổn .
Thứ Bảy, 5 tháng 5, 2012
Thơ Mỵ , tập thơ đầu tiên xuất bản ở Hoa Kỳ / Cao Mỵ Nhân
Thơ Mỵ / Cao Mỵ Nhân
Văn Hóa Ngày nay xb. Hoa Kỳ 1997
t h ơ M ỵ *
thơ cao mỵ nhân
Lời dẫn :
THƠ MỴ , tập thơ thứ 2 mang tựa y chang THƠ MỴ xuất bản ở Saigon trước đó 36 năm, Đại Nam văn hiến ở Saigon xuất bản vào 1961. Lần này, Duy Lam viết tựa ,
Văn Hóa Ngày Nay xuất bản, mang đúng logo báo Ngày Nay thời tiền chiến do Nhất Linh chủ trương. Một nhà xuất bản của con cháu Nhất Linh muốn phục hồi Tự lực văn đoàn ( nối dài ở hải ngọai ) .
Duy Lam giới thiệu thơ Cao Mỵ Nhân , có đọan :
"... Cao Mỵ Nhân đã nổi tiếng từ lâu và nhà thơ nữ với tâm hồn tế nhị, xúc cảm phong phú và đa dạng này đã từng sáng tác dễ thường đến cả nghìn bài thơ đặc sắc; nhưng đây lại là tuyển tập thơ đầu tiên của bà được xuất bản ở hài ngoại. (....) Đọc thơ Cao Mỵ Nhân nhiều lần, ta co thể tìm tòi đãi lọc và đó là một thái độ cần phải có để thưởng thức những vần thơ hay, có giá trị, và qua hành trình này ta sẽ khám phá ra trong tuyển tập những bài thơ thật hay và những câu thơ không thể quên. ...
đường bá bổn .
trích nguyên tác thơ cao mỵ nhân
Rồi tất cả phai dần đi nỗi nhớ
trưa Cali không đứng bóng mặt trời
nên ánh nắng mới soi màu sáng lạnh
trên sắc buồn thiên cổ khối tinh vơi
Em đừng hỏi tai sao tôi lẩn thẩn
giữa Bolsa chiều chủ nhật u hoài
người người đứng nhìn nhau thềm ngớ ngẩn
qua một ngày lạc lõng, hót ' bye, bye ...'
Và cứ thế, tuần này sang tuần khác
hẹn cùng nhau gặp gỡ trước Tam Đa
phải đến đây để hâm hồn dân tộc
thì giữ gìn nhân cách quê hương ta
Trong quán nước thấy cụ già bảy chục
mặc áo quần kệch cỡm, đứng ba hoa
cổ và tai đeo nặng nề trang sức
như kèo nài tuổi trẻ sớm đi xa
Việtnam ơi, sao Người không nhắc nhở
những mảnh đời vá chắp chán chê tháy !
đừng quay đi, bỏ qua điều mắc cở
hãy ngửng lên, nhìn ngắm lỗi lưu đày
Tôi trở lại con đường chiều nắng nhạt
mầu hoàng hôn lãng đãng trên mặt người
khói nhà ai đắm chìm hồn phiêu bạt
nụ cười buồn tạm biệt điểm vui chơi .
Irvine, 1-11- 199
hỗn độn màu da, thoải mái, vô tư
ngày ngắn, đêm dài triền miên giấc ngủ
điện thoại cho nhau thay những hẹn hò.
Bới thế anh tìm em thường là không gặp
bắt đầu ngày khi mọi sự vào trưa
anh tưởng như Việtnam, vội rời nhà tất bật
chỗ hẹn nào sương phủ thay trời mưa .
Đốt điếu thuốc để sưởi lòng chút ấm
biết em đang xây mộng với tình nhân
thì cứ nói, anh nghe lời gạt gẫm
bản tình ca em đã hát bao lần .
Rồi cười nhẹ, chúng ta cùng biết thế
chuyện vợ chồng nay thực sự dửng dưng
chàng H.O chẳng còn khoe gì nhỉ
thời son vàng xưa cũ bỏ sau lưng.
Thôi đấy nhé, đứng bao giờ nhắc lại
chuyện Việtnam xin xếp ở Việtnam
đến nước Mỹ tự do, phải vô cùng quảng đại
quên nhanh đi , cho dĩ vãng suy tàn.
Chàng H.O đi trên đường kiệt quệ
cả tâm hồn cùng thể xác bơ vơ
nay tha nhân, anh còn đâu tuổi trẻ
mà van nài tình nghĩa phải như thơ .
Irvine , ngày 16-12-1991.
những freeway dài ngoẵng, bóng lộn
tôi bỗng nhớ Sàigòn từng nơi, từng chốn
và người thân đang đỏ mắt trông chờ
Chẳng làm sao tôi viết nổi bài thơ
khi đứng trước Little Saigon xa lạ
từ y phục đến dung nhan, ngôn ngữ
tất cả đều không phải Việtnam
Chẳng làm sao tôi thấy được quê hương
giữa Santa Ana cộng đồng Giao Chỉ
rồi trái tim khẽ mỉm cười, thủ thỉ :
' không lâu đâu, người thay đổi dạng hình '
Chẳng làm sao tôi thay đổi dạng hình
tôi nghĩ thế, vàng khè làng châu Á
tôi niêm kín khối tư duy hóa đá
kể từ đây, lặng lẽ bước Cali .
Santa Ana , 1-9-1991..
Thư em viết : U.S.A nhớ về Việtnam rất khó
phải qua một đại dương xa tít,. xa mù
lại thêm hai ngày cộng vào nhau nữa chứ
ở trên cao : sáng, tối, thật mơ hồ .
Thì thôi, cứ tạm quên đi em nhỉ
tôi mới vừa bay vượt Thái Bình Dương
tưởng biển mênh mông, yêu thương cũng thế
có đâu hay địa ngục giữa thiên đường
Những trưa nắng Irvine mẩu lụa bạch
thấy mặt trời như đĩa bạc xiên khoai
ngày tái ngộ, thốt lên câu than trách
biết đừng sang, tình đỡ bị lạt phai
Qua một tháng, rồi một năm, sẽ hết
để cuộc đời lặng lẽ nỗi buồn riêng
vào freeway cho tâm hồn bám riết
đòan xe trôi như cuốn chỉ ngày đêm
Tôi thầm hỏi : có gì hơn tất cả
ước mơ xưa đang hiển hiện đây này
những trống rỗng, khi vòng tay rời rã
U.S.A : toàn bọt rượu nổi men say .
Anh hỏi một câu nghe rất lạ
' thăm em chủ nhật, có nên không ?'
đường đi chắc hẳn, chưa xa quá
thì chớ hồ nghi khách ám hồng
Tuần trước, tại em cho lỡ hẹn
tuần này anh giữ vẻ phân vân .
tùy anh, muốn đến hay không đến
hay muốn từ đây thành cố nhân !..
Cũng được, bởi vì em đã nói :
' nếu không ... thích nữa, sẽ chia xa ...'
có chi ràng buộc mà anh ngại
chủ nhật này, em lại vắng nhà .
Lawndale, 21-7-1996.
thơ cao mỵ nhân
----
* thơ Mỵ thơ Cao Mỵ Nhân , sách dầy 124 trang, gồm 101 bài, Thanh Trí Cao bình, viết giới thiệu + bìa; Duy Lam, chân dung ảnh : họa sĩ Phan Diên, Văn hoá Ngày Nay xuất bản + phát hành: 100 N, Ross St. # A 120, Santa Ana, CA 92701 * USA -Phone & Fax : ( 714) 564- 9908, in lần thứ nhất 1000 cuốn, giá tại Mỹ
US: 10,00 / copy.
Thư từ liên lạc, gửi DƯƠNG THÁI HÒA , 4157 W. 149 th St. Lawndale,
CA 0260 ( 310) 679 - 7965 .
Văn Hóa Ngày nay xb. Hoa Kỳ 1997
t h ơ M ỵ *
thơ cao mỵ nhân
Lời dẫn :
THƠ MỴ , tập thơ thứ 2 mang tựa y chang THƠ MỴ xuất bản ở Saigon trước đó 36 năm, Đại Nam văn hiến ở Saigon xuất bản vào 1961. Lần này, Duy Lam viết tựa ,
Văn Hóa Ngày Nay xuất bản, mang đúng logo báo Ngày Nay thời tiền chiến do Nhất Linh chủ trương. Một nhà xuất bản của con cháu Nhất Linh muốn phục hồi Tự lực văn đoàn ( nối dài ở hải ngọai ) .
Duy Lam giới thiệu thơ Cao Mỵ Nhân , có đọan :
"... Cao Mỵ Nhân đã nổi tiếng từ lâu và nhà thơ nữ với tâm hồn tế nhị, xúc cảm phong phú và đa dạng này đã từng sáng tác dễ thường đến cả nghìn bài thơ đặc sắc; nhưng đây lại là tuyển tập thơ đầu tiên của bà được xuất bản ở hài ngoại. (....) Đọc thơ Cao Mỵ Nhân nhiều lần, ta co thể tìm tòi đãi lọc và đó là một thái độ cần phải có để thưởng thức những vần thơ hay, có giá trị, và qua hành trình này ta sẽ khám phá ra trong tuyển tập những bài thơ thật hay và những câu thơ không thể quên. ...
đường bá bổn .
trích nguyên tác thơ cao mỵ nhân
1. chủ nhật ở Phước Lộc Thọ
Rồi tất cả phai dần đi nỗi nhớ
trưa Cali không đứng bóng mặt trời
nên ánh nắng mới soi màu sáng lạnh
trên sắc buồn thiên cổ khối tinh vơi
Em đừng hỏi tai sao tôi lẩn thẩn
giữa Bolsa chiều chủ nhật u hoài
người người đứng nhìn nhau thềm ngớ ngẩn
qua một ngày lạc lõng, hót ' bye, bye ...'
Và cứ thế, tuần này sang tuần khác
hẹn cùng nhau gặp gỡ trước Tam Đa
phải đến đây để hâm hồn dân tộc
thì giữ gìn nhân cách quê hương ta
Trong quán nước thấy cụ già bảy chục
mặc áo quần kệch cỡm, đứng ba hoa
cổ và tai đeo nặng nề trang sức
như kèo nài tuổi trẻ sớm đi xa
Việtnam ơi, sao Người không nhắc nhở
những mảnh đời vá chắp chán chê tháy !
đừng quay đi, bỏ qua điều mắc cở
hãy ngửng lên, nhìn ngắm lỗi lưu đày
Tôi trở lại con đường chiều nắng nhạt
mầu hoàng hôn lãng đãng trên mặt người
khói nhà ai đắm chìm hồn phiêu bạt
nụ cười buồn tạm biệt điểm vui chơi .
Irvine, 1-11- 199
2. chuyện tình của chàng H.O
Đã thấy yêu chưa, nước Mỹ tự dohỗn độn màu da, thoải mái, vô tư
ngày ngắn, đêm dài triền miên giấc ngủ
điện thoại cho nhau thay những hẹn hò.
Bới thế anh tìm em thường là không gặp
bắt đầu ngày khi mọi sự vào trưa
anh tưởng như Việtnam, vội rời nhà tất bật
chỗ hẹn nào sương phủ thay trời mưa .
Đốt điếu thuốc để sưởi lòng chút ấm
biết em đang xây mộng với tình nhân
thì cứ nói, anh nghe lời gạt gẫm
bản tình ca em đã hát bao lần .
Rồi cười nhẹ, chúng ta cùng biết thế
chuyện vợ chồng nay thực sự dửng dưng
chàng H.O chẳng còn khoe gì nhỉ
thời son vàng xưa cũ bỏ sau lưng.
Thôi đấy nhé, đứng bao giờ nhắc lại
chuyện Việtnam xin xếp ở Việtnam
đến nước Mỹ tự do, phải vô cùng quảng đại
quên nhanh đi , cho dĩ vãng suy tàn.
Chàng H.O đi trên đường kiệt quệ
cả tâm hồn cùng thể xác bơ vơ
nay tha nhân, anh còn đâu tuổi trẻ
mà van nài tình nghĩa phải như thơ .
Irvine , ngày 16-12-1991.
3. lặng lẽ bước Cali
Chẳng làm sao tôi thuộc nổi tên đườngnhững freeway dài ngoẵng, bóng lộn
tôi bỗng nhớ Sàigòn từng nơi, từng chốn
và người thân đang đỏ mắt trông chờ
Chẳng làm sao tôi viết nổi bài thơ
khi đứng trước Little Saigon xa lạ
từ y phục đến dung nhan, ngôn ngữ
tất cả đều không phải Việtnam
Chẳng làm sao tôi thấy được quê hương
giữa Santa Ana cộng đồng Giao Chỉ
rồi trái tim khẽ mỉm cười, thủ thỉ :
' không lâu đâu, người thay đổi dạng hình '
Chẳng làm sao tôi thay đổi dạng hình
tôi nghĩ thế, vàng khè làng châu Á
tôi niêm kín khối tư duy hóa đá
kể từ đây, lặng lẽ bước Cali .
Santa Ana , 1-9-1991..
4. tái ngộ ở Hoa Kỳ
Thư em viết : U.S.A nhớ về Việtnam rất khó
phải qua một đại dương xa tít,. xa mù
lại thêm hai ngày cộng vào nhau nữa chứ
ở trên cao : sáng, tối, thật mơ hồ .
Thì thôi, cứ tạm quên đi em nhỉ
tôi mới vừa bay vượt Thái Bình Dương
tưởng biển mênh mông, yêu thương cũng thế
có đâu hay địa ngục giữa thiên đường
Những trưa nắng Irvine mẩu lụa bạch
thấy mặt trời như đĩa bạc xiên khoai
ngày tái ngộ, thốt lên câu than trách
biết đừng sang, tình đỡ bị lạt phai
Qua một tháng, rồi một năm, sẽ hết
để cuộc đời lặng lẽ nỗi buồn riêng
vào freeway cho tâm hồn bám riết
đòan xe trôi như cuốn chỉ ngày đêm
Tôi thầm hỏi : có gì hơn tất cả
ước mơ xưa đang hiển hiện đây này
những trống rỗng, khi vòng tay rời rã
U.S.A : toàn bọt rượu nổi men say .
5. chủ nhật
Anh hỏi một câu nghe rất lạ
' thăm em chủ nhật, có nên không ?'
đường đi chắc hẳn, chưa xa quá
thì chớ hồ nghi khách ám hồng
Tuần trước, tại em cho lỡ hẹn
tuần này anh giữ vẻ phân vân .
tùy anh, muốn đến hay không đến
hay muốn từ đây thành cố nhân !..
Cũng được, bởi vì em đã nói :
' nếu không ... thích nữa, sẽ chia xa ...'
có chi ràng buộc mà anh ngại
chủ nhật này, em lại vắng nhà .
Lawndale, 21-7-1996.
thơ cao mỵ nhân
----
* thơ Mỵ thơ Cao Mỵ Nhân , sách dầy 124 trang, gồm 101 bài, Thanh Trí Cao bình, viết giới thiệu + bìa; Duy Lam, chân dung ảnh : họa sĩ Phan Diên, Văn hoá Ngày Nay xuất bản + phát hành: 100 N, Ross St. # A 120, Santa Ana, CA 92701 * USA -Phone & Fax : ( 714) 564- 9908, in lần thứ nhất 1000 cuốn, giá tại Mỹ
US: 10,00 / copy.
Thư từ liên lạc, gửi DƯƠNG THÁI HÒA , 4157 W. 149 th St. Lawndale,
CA 0260 ( 310) 679 - 7965 .
Thứ Ba, 1 tháng 5, 2012
Không quân giả / bài : võ ý
lý lịch dọc ngang của thảo / võ ý / không quân giả
cội nguồn xb, usa, 2003.
.
1. k h ô n g q u â n g i ả
bài : võ ý
T rước khi qua Mỹ năm 1992, chúng tôi khai thác một quán kem ở ngã tư Bình Thạnh. Quán kem này là một thành tựu tự hào của các SVSQ * khóa 17 Đà Lạt . Chừng khoảng 10 anh em cựu SVSQ này hùn hạp mở , vừa tạo công ăn việc làm cho một số người, vừa gây quỹ tương trợ anh em trong khóa.
Vợ chồng chúng tôi được đề cử đứng ra khai thác quán. hàng tháng đóng một số tiền lời ấn định cho khóa, tiền thuế và tiền thuê mặt bằng . Còn bao nhiêu lời ăn lỗ chịu. kể ra chúng tôi cũng ngáp ngáp gần 2 năm, từ cuối 1990 đến đầu 1992. và quán cà rem Lâm Viên này đã trở thành tổ ấm cho hằng trăm cựu KQ ghé thăm, nhận chút ân tình của bạn bè ở Mỹ gửi về, cũng như nhờ chuyển tiếng kêu cứu nhắn gửi đến đồng đội bên kia bờ Đại dương.
Ở Sài Gòn thời đó chưa thấy một tỏ hợp kinh doanh thuộc dạng này. Và cũng nhờ ' quán cóc cà rem vầy lũ bạn' ở ' góc phố hàng Xanh bụi phủ dầy ' ( thơ Duy Năng / Đã rộng đường bay một cánh chim ) này, mà tôi được dịp gặp lại hầu hết cựu Không quân kháp 4 Vùng Chiến thuật .
N gười Dật Dờ đại diện Nhóm Không gian Thân tình ở Cali bắt đầu gửi tiền giúp bạn bè từ cuối 1989. Mỗi lần gửi quà về đều có kèm theo danh sách ngưởi nhận . Chúng tôi cùng với 4 cựu KQ khác ( N.K. Huề, N.N. Ẩn, L.T.Hưng, K.V. Nghị ) chia nhau đến từng nhà để trao quà . Tiếng lành đồn xa và đồn rất nhanh : quán kem Lâm Viên trở thành điểm hẹn của hầu hết cựu KQ lúc bấy giờ .
Đ ược gặp lại các bạn cùng quân chủng, chúng tôi rất vui mừng. Nhưng chúng tôi thật sự bắt đầu lo âu, khi có những người ngoài quân chủng, cũng đến tìm gặp chung tôi để hỏi thăm danh sách nhận quà, có tên chồng con họ hay không ? Thôi thì cũng đành nhắm mắt đưa chân và cầu xin Trời Phật che chở . Một trong những điều trái khoáy mà chúng tôi gặp ở quán kem, có trường hợp Không quân giả .
T ôi đang lui cui lau tủ bánh thì khách bước vào quán. Dáng người thấp, quần áo tương đối lành và sạch. Khách chào, giọng Huế :
- Chào anh, anh mạnh giỏi ?
Tôi ngạc nhiên, e dè :
- Xin lỗi, tôi quên mất tên anh rồi !
- Em Không quân ở Pleiku đây mà .
Tôi cố moi trong tận cùng trí nhớ, nhưng trí nhớ tôi đặc sệt. Tôi vẫn còn e dè dò dẫm :
- Dzậy hả , thế anh làm viẹc với ai ?
- Em làm việc với thiếu tá Cảm Mạo .
K hách biết ông Cảm Mạo , đích thực Liên đoàn trưởng Phòng thủ, Không đoàn trưởng Yểm cứ Pleiku rồi. Nhưng tôi vẫn thấy là lạ trong cái nhìn, nên cũng rề rà thăm hỏi:
- Thế anh có đi tù chứ ?
- Dạ, em đi hơn 10 năm thì về. Hiện em ở Kinh tế mới Bình Long, vợ bị lao phổi mấy năm nay, đứa con gái út bị té gãy chân còn băng bột.
K hách xuống giọng xề não nùng, ngước nhìn tôi. trên trán khách có một ít mồ hôi toát ra. Tôi đi thẳng vào vấn đề :
- Thế anh có biết ông Dật Dờ không ?
- Dạ em biết thiếu át dật Dờ. Còn anh Lê Cảnh Lợi là chỗ bà con. Em cũng nghe trung tá
Võ Quế đã được tha .
Á i chà chà khách tỏ ra quen biết hầu hết các mệ trong quân chủng . Tôi muốn mở một lối thoát cho khách và cho cả chính tôi ;
- A nh có biết chuyện ông Dật Dờ và bạn bè ở Mỹ gửi quà về giúp những cựu KQ đang gặp khó khăn ở quê nhà không ?
- Dạ dạ .
- Quà đã phân phối hết từ lâu rồi. Nếu anh muốn, tôi sẽ cho anh địa chỉ ông Dật Dờ để anh biên thư kể cảnh khó khăn của mình, hy vọng đợt quà sau sẽ có tên anh .
K hách tỏ vẻ thất vọng :
- Dạ em xin anh giúp đỡ.
- Hoàn cảnh của anh thật khổ, nhưng tôi chịu. Tôi mới ra tù, không có tiền bạc để biếu anh. Tôi mới anh dùng cơm trưa với tôi và nếu anh còn ở đây, thì sáng mai ghé quán, tôi xin gửi vài bộ quần áo cũ của con gái tôi cho con gái anh dùng tạm.
- Dạ, cảm ơn anh . Em phải . đi chuyến xe đầu về lại Bình Long sáng mai. Anh vui lòng cho em mượn chiếc xe đạp để em ghé lại thăm anh Lê Cảnh Lợi một chút.
T rong bụng tôi nghĩ rằng, anh Lợi đã ra tù trước tôi, và đang làm chủ một quán cà phê ở đường Trần Quý Cáp, chắc là có chút đỉnh biếu người ' bà con' , nên tôi thuận cho khách mượn chiếc xe đạp quí háo của tôi. Khi khách đã đi vài phút, bụng tôi cứ nóng ran lên. Âm vang những câu đối đáp lúc nãy như ngọn lửa hừng hực trong lòng. Khi khách cho biết có làm việc với ' thiếu tá Cảm Mạo ' , là tôi đã thấy lạ !. Khách cũng nghe nói ' trung tá Võ Quế' được tha, điều này như một xác minh hư thực , mà sao tôi lại quá nhẹ dạ ? Tôi nhớ là tôi đã nhắc khéo ' ông Cảm Mạo lên trung tá rồi mà ' - thì khách trả lời nhậm lẹ ' dạ em làm việc với ổng lúc còn là thiếu tá ! ' Tôi nghĩ rằng tôi vẫn ngây thơ , nếu tôi muốn nhắc khéo khách, ông Võ Quế lên đại tá từ lâu, sợ rằng khách cũng trả lời kiểu trên, nên không nhắc nữa .
T rong lúc ruột gan cồn cào thì ông bạn thân xuất hiện. Tôi liền yêu cầu ông bạn đèo tôi phóng ngay đến quán cà phê anh Lê Cảnh Lợi để hỏi xem có người bà con đến thăm không ? Sau khi nghe kể nghe rõ đầu đuôi câu chuyện, ôngLê Cảnh Lợi phán ngay một câu xanh rờn :
- Thôi ông ơi, ông bị lừa rồi ! tay này nguyên ở một cơ quan bán quân sự, chứ Không quân cái con mẹ gì nó ! Nó đến đây định lừa tôi, nhưng tôi đã vạch mặt và mời ra khỏi quán.
T rên đường về, ông bạn tôi an ủi :
- Thôi ông ơi, của đi thay người, một đời ta ba đời nó.
Tôi buồn thúi ruột. Một chiếc xe đạp cà tàng, là gia sản mới ra tù (.....), chứ phải ít ỏi gì đâu ?!
Ô i quả báo ! Quả báo ! Chắc kiếp trước ta cũng từng lường gạt người , nên kiếp này mới bị người lưởng gạt ta !
Ô i ! quả báo ! Quả báo !!!
[]
2. quảng cáo kem
Ta bán cửa hàng kem
Kem đủ hương đủ màu đủ vị
Vị nào cũng ngọt
Hương nào cũng thơm
Màu nào cũng thắm
Như cổ vai em mịn trắng kem dừa
Như kem dâu thẹn hồng hai má
Kem sầu riêng màu xanh lá mạ
Mái tóc ta tiêu muối vẫn còn sầu
Ta bán cửa hàng kem
Kem nào cũng thơm ngon bổ
Ăn vào mát lạnh từ cổ đến ruột non
Một từ bên trong vị tì
đến bên ngoài làn da tươi mát
Như đất trời Đà Lạt
mộng ảo huy hoàng
Kem ta bán như đất trời Đà Lạt
Núi cũ sông xưa ta ôm trọn vào lòng
Mà sao cõi lòng ta triền miên cơn sốt
Cơn sốt tình âm ỉ mấy chục năm
Em biết không ?
Ta bán cửa ah2ng kem
Lòng âm ỉ sốt
Kem không là liều thuốc tốt
Liều thuốc tốt
Phải chăng Em ?
Bình Thạnh 1991.
[]
VÕ Ý .
-----
* sinh viên sĩ quan ( Biên tập chú thích ) .
( trích 'Lý lịch dọc ngang của Thảo' / Võ Ý /
Cội Nguồn xb, San Jose, Cali, U.S.A 2003 - tr. 83 - 86 - 340 - 341 ) )
cội nguồn xb, usa, 2003.
.
1. k h ô n g q u â n g i ả
bài : võ ý
T rước khi qua Mỹ năm 1992, chúng tôi khai thác một quán kem ở ngã tư Bình Thạnh. Quán kem này là một thành tựu tự hào của các SVSQ * khóa 17 Đà Lạt . Chừng khoảng 10 anh em cựu SVSQ này hùn hạp mở , vừa tạo công ăn việc làm cho một số người, vừa gây quỹ tương trợ anh em trong khóa.
Vợ chồng chúng tôi được đề cử đứng ra khai thác quán. hàng tháng đóng một số tiền lời ấn định cho khóa, tiền thuế và tiền thuê mặt bằng . Còn bao nhiêu lời ăn lỗ chịu. kể ra chúng tôi cũng ngáp ngáp gần 2 năm, từ cuối 1990 đến đầu 1992. và quán cà rem Lâm Viên này đã trở thành tổ ấm cho hằng trăm cựu KQ ghé thăm, nhận chút ân tình của bạn bè ở Mỹ gửi về, cũng như nhờ chuyển tiếng kêu cứu nhắn gửi đến đồng đội bên kia bờ Đại dương.
Ở Sài Gòn thời đó chưa thấy một tỏ hợp kinh doanh thuộc dạng này. Và cũng nhờ ' quán cóc cà rem vầy lũ bạn' ở ' góc phố hàng Xanh bụi phủ dầy ' ( thơ Duy Năng / Đã rộng đường bay một cánh chim ) này, mà tôi được dịp gặp lại hầu hết cựu Không quân kháp 4 Vùng Chiến thuật .
N gười Dật Dờ đại diện Nhóm Không gian Thân tình ở Cali bắt đầu gửi tiền giúp bạn bè từ cuối 1989. Mỗi lần gửi quà về đều có kèm theo danh sách ngưởi nhận . Chúng tôi cùng với 4 cựu KQ khác ( N.K. Huề, N.N. Ẩn, L.T.Hưng, K.V. Nghị ) chia nhau đến từng nhà để trao quà . Tiếng lành đồn xa và đồn rất nhanh : quán kem Lâm Viên trở thành điểm hẹn của hầu hết cựu KQ lúc bấy giờ .
Đ ược gặp lại các bạn cùng quân chủng, chúng tôi rất vui mừng. Nhưng chúng tôi thật sự bắt đầu lo âu, khi có những người ngoài quân chủng, cũng đến tìm gặp chung tôi để hỏi thăm danh sách nhận quà, có tên chồng con họ hay không ? Thôi thì cũng đành nhắm mắt đưa chân và cầu xin Trời Phật che chở . Một trong những điều trái khoáy mà chúng tôi gặp ở quán kem, có trường hợp Không quân giả .
T ôi đang lui cui lau tủ bánh thì khách bước vào quán. Dáng người thấp, quần áo tương đối lành và sạch. Khách chào, giọng Huế :
- Chào anh, anh mạnh giỏi ?
Tôi ngạc nhiên, e dè :
- Xin lỗi, tôi quên mất tên anh rồi !
- Em Không quân ở Pleiku đây mà .
Tôi cố moi trong tận cùng trí nhớ, nhưng trí nhớ tôi đặc sệt. Tôi vẫn còn e dè dò dẫm :
- Dzậy hả , thế anh làm viẹc với ai ?
- Em làm việc với thiếu tá Cảm Mạo .
K hách biết ông Cảm Mạo , đích thực Liên đoàn trưởng Phòng thủ, Không đoàn trưởng Yểm cứ Pleiku rồi. Nhưng tôi vẫn thấy là lạ trong cái nhìn, nên cũng rề rà thăm hỏi:
- Thế anh có đi tù chứ ?
- Dạ, em đi hơn 10 năm thì về. Hiện em ở Kinh tế mới Bình Long, vợ bị lao phổi mấy năm nay, đứa con gái út bị té gãy chân còn băng bột.
K hách xuống giọng xề não nùng, ngước nhìn tôi. trên trán khách có một ít mồ hôi toát ra. Tôi đi thẳng vào vấn đề :
- Thế anh có biết ông Dật Dờ không ?
- Dạ em biết thiếu át dật Dờ. Còn anh Lê Cảnh Lợi là chỗ bà con. Em cũng nghe trung tá
Võ Quế đã được tha .
Á i chà chà khách tỏ ra quen biết hầu hết các mệ trong quân chủng . Tôi muốn mở một lối thoát cho khách và cho cả chính tôi ;
- A nh có biết chuyện ông Dật Dờ và bạn bè ở Mỹ gửi quà về giúp những cựu KQ đang gặp khó khăn ở quê nhà không ?
- Dạ dạ .
- Quà đã phân phối hết từ lâu rồi. Nếu anh muốn, tôi sẽ cho anh địa chỉ ông Dật Dờ để anh biên thư kể cảnh khó khăn của mình, hy vọng đợt quà sau sẽ có tên anh .
K hách tỏ vẻ thất vọng :
- Dạ em xin anh giúp đỡ.
- Hoàn cảnh của anh thật khổ, nhưng tôi chịu. Tôi mới ra tù, không có tiền bạc để biếu anh. Tôi mới anh dùng cơm trưa với tôi và nếu anh còn ở đây, thì sáng mai ghé quán, tôi xin gửi vài bộ quần áo cũ của con gái tôi cho con gái anh dùng tạm.
- Dạ, cảm ơn anh . Em phải . đi chuyến xe đầu về lại Bình Long sáng mai. Anh vui lòng cho em mượn chiếc xe đạp để em ghé lại thăm anh Lê Cảnh Lợi một chút.
T rong bụng tôi nghĩ rằng, anh Lợi đã ra tù trước tôi, và đang làm chủ một quán cà phê ở đường Trần Quý Cáp, chắc là có chút đỉnh biếu người ' bà con' , nên tôi thuận cho khách mượn chiếc xe đạp quí háo của tôi. Khi khách đã đi vài phút, bụng tôi cứ nóng ran lên. Âm vang những câu đối đáp lúc nãy như ngọn lửa hừng hực trong lòng. Khi khách cho biết có làm việc với ' thiếu tá Cảm Mạo ' , là tôi đã thấy lạ !. Khách cũng nghe nói ' trung tá Võ Quế' được tha, điều này như một xác minh hư thực , mà sao tôi lại quá nhẹ dạ ? Tôi nhớ là tôi đã nhắc khéo ' ông Cảm Mạo lên trung tá rồi mà ' - thì khách trả lời nhậm lẹ ' dạ em làm việc với ổng lúc còn là thiếu tá ! ' Tôi nghĩ rằng tôi vẫn ngây thơ , nếu tôi muốn nhắc khéo khách, ông Võ Quế lên đại tá từ lâu, sợ rằng khách cũng trả lời kiểu trên, nên không nhắc nữa .
T rong lúc ruột gan cồn cào thì ông bạn thân xuất hiện. Tôi liền yêu cầu ông bạn đèo tôi phóng ngay đến quán cà phê anh Lê Cảnh Lợi để hỏi xem có người bà con đến thăm không ? Sau khi nghe kể nghe rõ đầu đuôi câu chuyện, ôngLê Cảnh Lợi phán ngay một câu xanh rờn :
- Thôi ông ơi, ông bị lừa rồi ! tay này nguyên ở một cơ quan bán quân sự, chứ Không quân cái con mẹ gì nó ! Nó đến đây định lừa tôi, nhưng tôi đã vạch mặt và mời ra khỏi quán.
T rên đường về, ông bạn tôi an ủi :
- Thôi ông ơi, của đi thay người, một đời ta ba đời nó.
Tôi buồn thúi ruột. Một chiếc xe đạp cà tàng, là gia sản mới ra tù (.....), chứ phải ít ỏi gì đâu ?!
Ô i quả báo ! Quả báo ! Chắc kiếp trước ta cũng từng lường gạt người , nên kiếp này mới bị người lưởng gạt ta !
Ô i ! quả báo ! Quả báo !!!
[]
2. quảng cáo kem
Ta bán cửa hàng kem
Kem đủ hương đủ màu đủ vị
Vị nào cũng ngọt
Hương nào cũng thơm
Màu nào cũng thắm
Như cổ vai em mịn trắng kem dừa
Như kem dâu thẹn hồng hai má
Kem sầu riêng màu xanh lá mạ
Mái tóc ta tiêu muối vẫn còn sầu
Ta bán cửa hàng kem
Kem nào cũng thơm ngon bổ
Ăn vào mát lạnh từ cổ đến ruột non
Một từ bên trong vị tì
đến bên ngoài làn da tươi mát
Như đất trời Đà Lạt
mộng ảo huy hoàng
Kem ta bán như đất trời Đà Lạt
Núi cũ sông xưa ta ôm trọn vào lòng
Mà sao cõi lòng ta triền miên cơn sốt
Cơn sốt tình âm ỉ mấy chục năm
Em biết không ?
Ta bán cửa ah2ng kem
Lòng âm ỉ sốt
Kem không là liều thuốc tốt
Liều thuốc tốt
Phải chăng Em ?
Bình Thạnh 1991.
[]
VÕ Ý .
-----
* sinh viên sĩ quan ( Biên tập chú thích ) .
( trích 'Lý lịch dọc ngang của Thảo' / Võ Ý /
Cội Nguồn xb, San Jose, Cali, U.S.A 2003 - tr. 83 - 86 - 340 - 341 ) )
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)