nhớ nơi kỳ ngộ : lê đại thanh - lãng nhân - 16

nhớ nơi kỳ ngộ- lãng nhân
ziên hồng xuất bản, usa 1997. 
                                                              lê đại thanh
                                                             bài viết : lãng nhân

 Khoảng  năm 1928, tôi gặp anh Lê [ đại Thanh ], một giáo viên xuất sắc; nhưng thường tỏ ra bất mãn, vơi sự thanh bạch của nghề, với nhiều câu thơ đầy đọng uầt hận.

    Khi tôi làm báo , bạn đến thăm[ đâu đó] vào 1931, lúc vừa thôi dạy học,  để[ đi] phiêu lưu theo chí hướng.

    Bấy giờ, sở Hỏa xa có lệ cấp cho nhà báo mỗi tháng 2 vé hạng 2- tùy ý muốn đi nơi nào trong các hệ thống xe lửa.  Bạn thú[ thật] với tôi  :  đương bị theo dõi, vì thiên tả, muốn đi xa mà không có phương tiện.

     nên, tôi tặng[ bạn]  một vé[ tàu hỏa]  đi Đà nẵng.

    và từ đấy, tôi không được tin tức gì về bạn.

    Đến khi gặp lại nhau ở Sài thành, sau tháng Tư- 1975. 

    [ bây giờ] bạn lòm khòm qua cửa, chào, mà tôi chưa nhận ra- bởi- n thân người xanh xao, gầy, yếu- khác xa với hồi[ gặp thời trẻ, một ]  chàng thanh niên vạm vỡ tinh nhanh !

    Anh em bày vai, kể nỗi sau , xưa thâu ngày không mỏi.  Tôi mới biết là bạn, trong 50 năm cách biệt, khi theo thanh niên đồng chí, khi chuyển sang cộng sản, bạn từng len lỏi vào nội bộ công nhân mỏ than , nhà máy, lập được nhiều thành tích về tuyên truyền, xách động- tự hào là một tay cộng sản thuần túy' ( communiste de jus = cộng sản nước cốt, không pha trộn). 

    nhưng, chỉ vì một chuyện bực mình gì đó ..., [ bạn] bị bỏ rơi hơn 20 năm- vừa rồi- [bạn] được dùng lại, được cấp trên cho vào Nam công tác trí vận.

    Khi tôi lên đường ra hải ngoại  [ 1979],  [ tôi] có gửi bạn  mấy câu thơ tập Kiều :

                                            Phận ' bồ' từ vẹn chữ' tòng'
                                           Rày xem phỏng đã cam lòng ấy chưa ?
                                           Tưởng bây giờ là bao giờ ? 
                                           Khách qua đường, dễ hững hờ chàng Tiêu ...
                                           Lòng riêng, riêng những kính yêu 
                                           Mà hồn tinh vệ biết theo lối nào ?
                                           Ba quân chỉ ngọn cờ đào
                                           Nói ra chẳng tiện, trông vào chẳng đang 
                                           Tiếc thay chút nghĩa cũ càng
                                           Lòng quê, đi một bước đường một đau ...
                                           Làm chi để tiếng về sau !  
                                                                 LÃNG NHÂN

                                 lãng nhân- phùng tất đắc. 

                                                                       ( kỳ sau tiếp)

                      ( Sđd : tr. 135 - 36 )

                                                     vài hàng tiểu sử.

                                      tên thật + bút danh :  lê đại thanh
                                      sinh: 8 tháng 5 năm 1907 tại hải phòng
                                               (nguyên quán: thanh hóa)
                                      hội viên hội Nhà văn Việtnam 
                                      nghề  trước 1945 : dạy học ở nam định, hòa bình
                                                                     cao bằng, sau cùng, hải phòng.
                                      viết báo: đông tây, ngày nay,
                                                     diễn viên đóng kịch.
                                      1940  : tham gia việtminh
                                      hoạt động  :  liên khu 3
                                      chức vụ từng kinh qua  :
                                               phó giám đốc sở tuyên truyền liên khu 3. 
                                      sau hòa bình [ 1954]: 
                                               biên tập viên báo văn nghệTW. 
                                      qua đời :   1996 ở hải phòng.

                                                        đã xuất bản:

                                     những ngôi sao biển  ( thơ, 1987).
                              

                                   ( theo  NHÀ VĂN HIỆN ĐẠI 
                                      Nxb hội Nhà văn Hànội, 1997 - tr.  613 )
                                        
                            

t.t.kh., nàng là ai? thế nhật[ thế phong] : những cánh hoa tim ... - 6

t.t.kh. nàng là ai? thế nhật [ thế phong]
nxb văn hóa- thông tin tái bản, hànội 2001.


                                  

                                                                   t.t.kh. nàng là ai / 
                                          thế nhật [ thế phong]
                       
                                                                                               
                                                                                        Chương 5
                                                            NHỮNG CÁNH HOA TIM
                                                          truyện ngắn : thanh châu

                                                                       BẢO RẰNG HOA  DÁNG NHƯ TIM VỠ
                                                                                                     t.t.kh.
                                                                                               ( Hai sắc hoa ti-gôn )

                                 ' Hoa  leo' ti-gôn' sắc đỏ, sắc hồng, sắc trắng, năm nào cũng vậy, một mùa                                                                                tàn lại một mùa nở.   Nó chẳng giống  lòng bất trắc của con người ' 
                                                                                 Khái Hưng / Gánh hàng hoa 
                                                        

     Có ai để ý đến những cô hàng hoa ở các vườn làng Hữu tiệp, Ngọc hà, Yên phụ  v.v... trong buổi sáng tinh sương cùa mùa thu này, rủ nhau đi họp chợ bên hồ Kiếm ?  Trong những rổ hoa
 tươi thắm, rực rỡ mùa xuân chất trên xe các cô, có ai để ý đến một thứ hoa của cậy leo, mỏng manh và nhẹ nhàng như giấy, dáng hoa chum chúm như một thứ quả, khi chưa xòe cánh.

                                                    Hơn một loài hoa đã nở rồi

     Trên bờ giậu sắt trước cửa những biệt thự lặng im của các phố tây, trên giàn nứa trước mái hiên, bên cửa sổ của mọi  nhà trong Hànội, những dây hoa hoa ti-gôn đã điểm màu trắng, màu hồng, màu đỏ vào giữa đám lá xanh non.  Và sang sáng, có những thiếu nữ vui như bướm, với những bàn tay nhẹ, gỡ dần những dây hoa ấy để thay cho những hoa hôm trước trong phòng khách đã tàn ( vì loài hoa ấy chóng tàn ).

    Báo trước   mùa hè đã có những hoa huệ tây trắng ( hay loa kèn) làm  trẻ thêm cho Hànội không già.  Nhắc cho người ta nghĩ đến mùa thu, có lẽ, là thứ hoa ti-gôn không hiếm đó.

    Một mùa thu cũ, tôi đã ngắt những bông hoa ấy trong tay và vò nát chúng nó đi trước một giàn hoa.    Đó là thời kỳ tôi ốm dậy, buổi chiều thường đi thơ thẩn trong sân.  Nhưng ,thực bấy giờ tôi chẳng có cái tâm địa của một Baudelaire ốm yếu, khi thấy cảnh khỏe mạnh của hoa tươi, lá tốt; mà bực mình đến đập vào hoa cho tơi tả để báo thù.  Tạo hóa, như trong những câu thơ đau đớn thực tình này :

                                                Quelquefois dans un beau jardin 
                                               Où je trainais mon agonie,
                                               J' ai senti comme une ironie,
                                               Le soleil déchiré mon sein 
                                               Et le printemps et la verdure,
                                               Ont tant humilié mon coeur 
                                               Que j'ai puni sur une fleur
                                               L'insolence de la nature 
                                                     BAUDELAIRE

   Sự tàn ác vô tình ấy đã đem lại cho nhà văn một tài liệu quý để viết nên vài trang tiểu thuyết. Bỗng nhiên, nhìn những cánh hoa đỏ trong tay, tôi nghĩ đến một quả tim rớm máu.  Tôi nghĩ đến những đoạn tình duyên đau khổ ở đời.  Những tiếng nức nở dài như tiếng dế làm não nuột trong bài thơ Thu của thi sĩ Verlaine.  Những tiếng thở dài kín đao của những người con gái xanh xao.  Một cái chau mày ,cắn môi của kẻ đi quá trớn,. buổi chiều lạnh chớm thu, đã thấy thoáng hiện ra trong đầu cái hình ảnh tưởng là mờ nhạt từ lậu của người quen cũ.  Tôi nghĩ đến chia rẽ,  đến phân ly,  đến những bức thư cuối cùng, viết vội vàng trong đêm vắng, dưới ánh  nến chập chờn, trong đó, người ta gói cả một tấm lòng tuyệt vọng lẫn với những cánh hoa thường tặng.  Tôi nghĩ đến những cai chết trong tim mệt mỏi, vì yêu, của những người đàn bà có chồng, đã yên vui, đã nguôi quên.

    Phút này rất lợi cho sự viết văn.  Vì tôi thấy, tôi cảm thấy hết được những cái gì là tê tái trong tình ái.  Tôi có tất cả tâm sự của một người đã từng chua xót  vì yêu.  Nhưng đương còn mệt, nên, tôi chưa muốn làm việc vội.

    Tôi mặc áo đi dạo chơi các phố.  Sau cùng, tôi gõ cửa nhà họa sĩ  Lê, mà tôi đóan giờ này đương bận vẽ trong phòng.  Vì một chút tình riêng thân mật -  cái cửa canh giữ cẩn thận nhất của người họa sĩ khó tính này trong giờ làm việc- cho dẫu đối với những quan khách quyền thế, sang trọng nhất - lần nào cũng mở ra một cách dễ dàng với nụ cười niềm nở của người đầy tớ trẻ trung thành trước mặt tôi.  Họa sĩ Lê đi vắng.  Tôi được biết rõ ràng, họa sĩ về quê chơi.  Nhưng, trong phòng khách, tôi nhận thấy những dây hoa ti-gôn trắng ngâm mình trong cái chậu thủy tinh xanh.  Đã bao lần, tôi ngồi đây với họa sĩ, trước một bức tranh bỏ dở, hút một điếu thuốc chơi, và nghe họa sĩ kể al5i những cuộc du lịch ở những xứ xa xôi, mà tôi hằng mơ tưởng.   Lần này, họa sĩ mới ở Vân Nam về.  Tôi muốn được xem những bức tranh mới của họa sĩ và được nghe những câu chuyện mới.  Họa sĩ đối với tôi là một người anh lớn tuổi.  Tôi đã phục vì tài, và kính trọng thêm, vì sự được đi nhiều .

    Một ý định này xảy ra trong óc: tôi sẽ về quê họa sĩ Lê chơi.  Họa sĩ là con thứ một vị quan to - đã từng làm Khâm sai xứ Bắc kỳ.   Trong làng Mọc, giữa đoạn đường Hànội - Hà đông, bên cạnh những dinh cơ cũ kỹ và đồ sộ của ông thân ngày trước, họa sĩ Lê có một ngôi nhà nhỏ, mà ít khi họa sĩ trở về thăm.  Cũng có lần họa sĩ rủ về đấy với một người bạn thân để vẽ tranh cho tĩnh.  Tội đinh ninh sẽ tìm ra họa sĩ Lê ở đấy, nhưng cũng như trên Hànội, tôi phải trở về không.

    Buổi chiếu, sương xuống chầm chậm, trong khi tôi bước trên những con đường nhỏ trong làng.  Một vài nóc nhà mái lợp ngói đỏ nổi lên giữa những khoảnh vườn cây xanh tốt.  Người Hànội đã bảo nhau về cái làng xinh đẹp này  xây nhiều biệt thự nghỉ  [dưỡng ]. Tôi đã ngửi thấy nhiều hương hoa quý quen quen,  lúc đi qua những thửa vườn đất rộng, có bờ rào cây cao, rậm.  Thế rồi, trong môt cái vườn  như vừa nói đó, tôi đã trông thấy bóng một người con gái hái hoa. Đó là một thiếu nữa độ 17, 18 tuổi. Nàng đứng trên một chiếc ghế gỗ,  với tay lên giàn nứa, đương bận gỡ những  giây hoa ti-gôn đỏ. Tôi không trông rõ mặt nàng; nhưng, chỉ để ý đến 2 cánh tay trắng để trần trên đám lá xanh, và suối tóc như đêm chảy sau lưng.

    Tối hôm đó,  tôi viết, trong cơn sốt rét.  Và 2 tuần sau, cái truyện ngắn Hoa ti -gôn của tôi đã in  trên mặt báo này.  Truyện cũ có gì đâu :

     ... một họa sĩ đi vẽ về, qua làng Mọc, gặp một thiếu nữ hái hoa như tôi đã gặp trên kia ... Họa sĩ dừng lại ngắm, nhận ra những vẻ đẹp khác thường trên mặt người thiếu nữ, ghi vài nét vào cuốn sổ tay, rồi trở ra về với tấm lòng yêu viển vông của tuổi 20.  Nhưng, một lần sau đến chỗ cũ, họa sĩ thấy mất bóng người hôm trước, cửa nhà vắng vẻ - hình như không có ai ở nữa- trong vườn chỉ có 1 ông già cuốc cỏ lom khom ...

   Họa sĩ  quên đi.  Rồi 8, 9  năm sau, lúc họa sĩ đã nổi danh, mới gặp lại người ngày trước, ở một nơi xa, đã có chồng.  Nhắc lại chuyện xưa, người ta nhận ra nhau, thấy mến nhau - và sau cùng,  thấy yêu nhau.  Làm thế nào khác được ?  ( người viết truyện cho là định mệnh !).  Họa sĩ bảo người yêu trốn đi với chàng, làm lại cuộc đời.  Nhưng, thiếu phụ là một người đàn bà[ nhát gan ]. Phút cuối cùng, nàng sợ, chẳng dám liều bước vào con đường mới mà nàng đoán rằng nguy hiểm . Nàng bi đau đớn, giày vò,  vì,  đã yếu đuối - [ nàng lâm bệnh nặng,  qua đời ] - mà  người yêu không hay biết .

   [Cho tới khi] họa sĩ được tin, đem những dây hoa ti-gôn - thứ hoa giống hình quả tim  vỡ mà trước kia nàng hái ở vườn nhà - đặt trên mộ người yêu.  Họa sĩ đã già nua mà không lấy vợ. 
 Nhưng, mỗi mùa thu, mùa hoa ti-gôn nở [ rộ], họa sĩ thường mua thứ hoa kia về [ trưng]  phòng vẽ của mình .

                                                                      ***

   Chuyện [ nào] có gì đâu ? Nhưng, tôi đã viết với tất cả cảm giác trong trẻo, chân thành, tươi tốt đã có trong chiều thu ấy, sau[ một] buổi đi chơi [ thăm] làng Mọc.

    Có lẽ vì thế, mà cách đây ít hôm- một buổi trưa - có 2 người đàn bà đến thăm tôi , trong lúc tôi đi vắng- và, để lại trên bàn những cánh hoa trong truyện.  Nhưng người đó, tôi đoán, là đã lấy làm bằng lòng câu chuyện tình ảm đạm kia, mà những cành hoa để lại,  không ngoài cái ý nghĩa thưởng công cho người đã viết .  ( dẫu sao, tôi cũng đã có lời cảm ơn 2 người không trở lại ấy, trên mặt báo này rồi ).

    Những điều mà tôi lấy làm sung sướng nhất, là cũng  dạo ấy, ở toà soạn nhận được một bài thơ của bà T.T.KH., kèm với một bức thư xin chữ ký của tôi.  Bức thư giảng rõ, vì sao nảy ra thi hứng viết nện thơ .  Và bài thơ tả cái tâm sự não nùng thầm kín của một người đàn bà đã có chồng, nhớ lại tình duyên cũ.   Bài thơ đó, cũng là một cái truyện ngắn :

    ' Một thiếu nữ thường đợi người yêu đến trong buổi chiều thu, dưới một giàn hoa ti-gôn '.

   Người đàn ông -  chừng là 1 kẻ lớn tuổi và từng trải, thường vuốt tóc nàng, và thở dài, lo sợ cho cái tương lai đen tối của 2 người, trong khi vít những dây hoa ấy xuống :

                                                Bảo rằng : ' hoa dáng như tim vỡ
                                                Anh sợ tình ta cũng vỡ thôi 
                                                                         T.T.KH.

     Nhưng thiếu nữa nào đã hiểu gì trong cái tuổi ngây thơ , sung sướng của  nàng ? Thế rồi, giữa một ngày pháo cưới nổ ran lên, nàng mới thấy đã có một cái gì đổ vỡ mà không sao cứu được.  Người nàng yêu đã bỏ đi rồi.  Từ đó :

                                          ... Từ đó thu rồi thu lại thu 
                                              Lòng tôi giá lạnh đến bao giờ ?
                                             Chồng tôi vẫn biết tôi thương nhớ,
                                             Người ấy cho nên  vẫn hững hờ !
                                             Tôi vẫn đi bên cạnh cuộc đời,
                                             Ái ân lạt lẽo của chồng tôi, 
                                             Mà từng thu chết từng thu chết
                                             Vẫn giấu trong tim một bóng người
                                                                      T.T.KH.

    Bây giờ, nhớ lại lời nói gở của người yêu trước, nàng nhìn lại những cánh hoa tan tác của sinh ly, nhưng :

                                              Đến nay tôi hiểu thì tôi đã 
                                              Làm lỡ tình duyên cũ mất rồi ! 
                                                                           T.T.KH. 

    nàng đâm sợ những buổi chiều thu, nó làm thức dậy cả nỗi niềm thương nhớ cũ :

                                            Tôi sợ chiều thu phớt nắng mờ 
                                           Chiều thu hoa đỏ rụng, chiều thu
                                           Gió về lạnh lẽo, chân mấy vắng 
                                           Người ấy ngang sông đứng ngóng đò 
                                                                 T.T.KH.

    Rồi nàng lo ngại :

                                     ... Nếu biết rằng tôi đã có chồng 
                                        Trời ơi ! Người ấy có buồn không ?
                                        Có thầm nghĩ đến loải hoa... vỡ, 
                                        Tựa trái tim, phai tựa má hồng ...?
                                                                   T.T.KH.

    Tôi đọc bài thơ đầu của T.T.KH. với một sự cảm động thực thà.  Tôi cho là những lời thơ xuất tự tâm hồn, giản dị, nhẹ nhàng và chân thật ấy, còn đẹp hơn cả những lời thơ đẹp nhất của các Valmores hay  Gérard của Pháp nữa.  Bởi tôi nghĩ: cùng rốt, mối cảm mà T.T.KH. có thể viết nên những vần thơ réo rắt mãi rong tâm can người như vậy được, còn,  câu chuyện của tôi, có khéo kể lắm; thì rồi, người ta cũng đọc qua một lần, rồi sẽ quên đi.   Tôi chỉ có thể diễn bày tâm trạng người đời bằng cái tiếng nói  của người thường.  Còn thi sĩ, họ nói cái thứ tiếng riêng của thiên thần,  thì phải chiếm lòng người hơn chứ ...

    Được ít lâu,  T.T.KH. lại gửi đến một bài thơ nữa,  ( tuy là bài thứ 2, nhưng lại thấy đề là' bài thơ thứ nhất')  -  người đàn bà đau khổ trên kia cho chúng ta biết thêm rằng : chồng nàng là một người khắc nghiệt và luống tuổi rồi, nàng viết, nhưng vần thơ này trong lo sợ :

                                          Tôi run sợ  viết, lặng im nghe 
                                         Tiếng lá thu khô xiết mặt hè 
                                         Như tiếng chân người len lén đến
                                                  ............
                                          Song đời nào dám gặp ai về ! 
                                                                 
                                         Tuy thế tôi tin vẫn có người 
                                         Thiết tha theo đuổi nữa than ôi !
                                         Biết đâu, tôi một tâm hồn héo 
                                         Bên cạnh chồng nghiêm luống tuổi rồi ! 
                                                                    T.T.KH.

    Bài thơ này,  nhắc lại những ý bài thơ trước- nhưng, không thiếu những lời tha thiết, mỉa mai số phận :

                                            Và một ngày kia tôi phải yêu 
                                            Cả chống tôi nữa lúc đi theo 
                                           Những cô áo đỏ sang nhà khác!
                                       ... Gió hỡi làm sao lạnh rất nhiều ?
                                                                  T.T.KH.

    Nhưng, buồn nhất là mấy câu này :

                                             Đang lúc lòng tôi muốn tạm yên
                                             Bỗng ai mang lại cánh hoa tim
                                             Cho tôi ép nốt dòng dư lệ 
                                             Rỏ xuống thành thơ khóc chút duyên!                                                                        T.T.KH.

   Tôi thấy một cái gi  thắc mắc:  như là một hối hận, vì đã vô tình nhắc đến 1  thứ hoa cũ làm rớm máu quả tim một người đã tạm yên.  Người ta bảo: có 1 thứ hoa gọi là kim châm, tiếng chữ liệu sầu hoa, ăn hoa ấy thì vơi được lòng đau khổ.  Lúc này,  tôi muốn tìm ra hoa ấy, đem tặng tất cả những người đàn  ba đáng thương , ở trong cảnh éo le này.  ' Có chồng rồi mà vẫn không quên được tình xưa'!

     Thế nhưng, tôi không khỏi có chút tự kiêu, vì đã tạo ra được một người đàn bà thi sĩ, do một mối  cảm gây ra  rong 1 chiều thu, vì đã làm nổi tiếng 1 dạo : cái loài hoa tầm thường ấy .  Mà rồi đây,  tất cả những ai sắp đi qua, hay đã đi qua, cảnh đoạn trường kia, ngấm ngợi những vần thơ của T.T.KH., nếu có vơi được lòng buồn, thì khác gì, như tôi đã tìm ra được liệu sầu hoa ?

    Trong đời văn tự của tôi, nếu ai có hỏi tôi: đã làm được điều gì thú vỉ? Tôi xin trả lời ngay rằng:

                                      ' Tôi đã viết được nên 'Hoa ti-gôn'.

    Tôi đã nghe bàn tán nhiều về T.T.KH.   Người ta tò mò, muốn biết rõ đời riêng của người đàn bá có cái tâm sự bi thương kia.  Người ta thêu dệt nên nhiều chuyện buồn cười.  Có kẻ bảo rằng:
' nàng đẹp và buồn lắm, mắt mơ màng, người hơi mảnh' ... còn gì nữa ?

   Tôi thì, tôi chưa biết mặt mặt, biết tên thực của T.T.KH.  Tôi chỉ biết rằng đó là một người đànbà đã viết nên được những vần thơ đẹp, trong [ tâm trạng ] thực thà cảm xúc.  Còn muôn gì hơn nữa ? Sao, người ta cứ muốn làm nhơ  bẩn tất cả những cái gì gọi là trong sạch ở trong cõi đời này ?

    Tôi cầu: chẳng bao giờ gặp mặt T.T.KH. - để được yêu thơ hơn.  Và, tôi lại có ý muốn lạ lùng này : 

    ' đừng bao giờ người đàn bà ấy viết   thêm một bài thơ nào nữa.[ Bởi ], tôi chỉ sợ, những bài thơ sau, sẽ làm bớt giá trị của bà [ ta] đi. '

  Arvers chỉ làm một bài thơ  thôi, nhưng, tất cả những kẻ tuyệt vọng trong ái tình trên thế giới, đều nhớ như chôn vào ruột bài thơ Tình tuyệt vọng.  

    tại sao T.T.KH. sẽ không nổi tiếng với đới, là : 

   ' thi sĩ của những người đàn bà đã có chồng '

    với chì, 3 bài thơ [ mà] tôi đã kể.

    Tôi rất mong, đứng ai nên tách bạch thơ T.T.KH. làm gì ( vì bài thơ bất hủ của Arvers cũng còn khuyết điểm nữa là ), chỉ nên coi đó là những bài thơ tả đúng gan ruột của những thiếu phụ sống bên cạnh cuộc đời của người chồng, với nỗi ái ân lạt lẽo .

    MÙA THU 1939
 thanh châu
  ( đăng Tiểu thuyết thứ bảy, 1939). 

                                                                                      ( kỳ sau: chương 7 )

     thế phong

 ( Sđd :  tr.  66 - 73 )


                                   

                                         

soạn giả ' kiên giang - hà huy hà ' lang thang giữa chợ đời !? / bài viết: mai bá kiếm

 soạn giả Kiên Giang - [  Hà huy Hà ]
 lang thang giữa chợ đời  / bài: mai bá kiếm.

                                                  
                                                                    
                               soạn giả ... kiên giang - hà huy hà 
                                     lang thang giữa chợ đời ...
                                                     bài viết:  mai bá kiếm

  Năm 1946, trong căn nhà hoang Mộc kiều Trang ở Rạch Giá, mới 17 tuổi, Kiên Giang -[ Hà Huy Hà ]  *  đã sáng tác  bài thơ Tiền vá Lá, khởi đầu một đời văn chương tài hoa.  Đọc cho thầy, nhà thơ Nguyễn Bính nghe- thấy khen, nhưng sửa lại vài chữ :

                                                     Tiền không là lá em ơi
                                                     Tiền là giấy bạc của đời in ra 

    Nguyễn Bính đổi thánh :Tiền là giấy bạc của đời in ra  .  Câu cuối: Chợ đời họp một mình tôi  phiên chiều,  được sửa  lại: Chợ đời  họp mình tôi vui gì !

   Không hay, thơ lại vận vào đời !
      MAI BÁ KIẾM 
-----
* Kiên Giang- Hà huy Hà, bút danh chính thức sau cùng.    Soạn tuồng, viết báo  ký Hà Huy Hà - làm thơ ký Kiên Giang .

    1

    Ở tuổi 84, Kiên Giang- Hà huy Hà vẫn một mình một xe máy cà-tàng dọc ngang rong ruổi.  Sức khỏe ông yếu nhiều, nhưng, chuyện ngày xưa, ông vẫn kể huyên thuyên không mệt.   Ông đã bán nhà ở quận 8 ( tp. HCM ) , về gần đình Phú xuân ( Nhà Bè ), thuê nhà trọ sống với  vợ... không biết là bà thứ mấy ? 

    Kiên Giang- Hà huy Hà [ KG-HHH ] tên thật Trương khương Ninh. Từ những năm 60 ( thế kỷ XX) , tôi đã nghe tên, kính phục tài hoa KG-HHH, mãi đến năm 1987, tôi mới được uen ông, qua
[ sự giới thiệu] cố nhạc sĩ Châu Kỳ.   Lúc ấy, nhà Châu Kỳ ở xã Tân quí đông ( Nhà Bè) .  Vợ nhạc sĩ là bà Kha thị Đàng bán bia lên cơn và đậu phọng.  Cuối tuần, anh em văn nghệ thường đến đây uống bia, nghe nhạc đan ghi-ta và hát những [ ca khúc] do ông sáng tác.  Thỉnh thoảng KG-HHH cũng ghé  qua ngâm thơ.  Nhà KG-HHH ở chân cầu Rạch Ông ( quận 8)  rộng: 2 gian -  một gian vợ ông ban vàng, gian kia ông làm thư viện.

    Lần đều tiên, đến xem thư viện của ông, tôi giật mình - khi thấy hàng ngàn cuốn sách : việt, pháp được lưu trữ ngăn nắp, theo từng thể loại.  Thế mà,  26 năm sau, ông không có nhà, thư viện của ông[ nay] chỉ là [ một ] túi sách [ mang bên  mình].

     Năm 1991,  trong lúc  làn sóng đổ bể hụi, HTX tín dụng,  nơi vợ ông, chủ tiệm vàng phá sản.   Ông mất nhà, đi thuê chỗ ở tồi tàn trong [ một] hẻm sâu  [cũng]  ở quận 8.

   Tôi đến thăm , thấy nhà không bàn ghế, đồ đạc vứt bừa bãi, trên vách viết  đầy thơ và một c âu khẩu hiệu:

                                     KHÔNG BỎ ĐƯỢC THUỐC LÀ  LÀ ĐỒ HÈN !

   Nhưng mới đây gặp lại, câu đầu tiên ông bảo tôi :

  ' Kiếm, mày cho tao xin điếu thuốc !'

  Bao năm nay, ông không có chỗ ở cố định, điện thoại dùng sim khuyến mại , thì, luôn luôm thay đổi số.  Có lúc, ông đến ở nhờ nhà của Hàn Phong ( nhà báo Quang Hảo, cựu phóng viên báo 
Long an )  hoặc nhà của nhạc sĩ Châu Kỳ ở quận 9 - có lúc - lại tá túc tại Nhà thờ Sơn Nam ở Tiền Giang .

   Người quý mến KG-HHH ,là  nhà thơ Thiên Hà ( cựu phóng viên  báo Công an [ tp. HCM ]) - 
 [ vợ chồng]  đã xây riêng cho ông  1 góc thơ riêng biệt trong sân vườn rộng rãi ở quận 9- cơm, rượu chiệu đãi hàng bữa- nhưng,  không lưu giữ được KG-HHH quá một tuần .

   Hồi Sân khấu tp. HCM  từng tặng ông căn nhà tình nghĩa, nhưng,  rồi ộng cũng bán, quay về tác túc tại Hội Ái hữu Nghệ sĩ Sân khấu,  nằm trên đướng cô Bắc [ số nhà 33 ] .

        'Bằng hữu thương quý ông, nhưng, không bao giờ ông tâm sự với ai về vợ con.'  

      Sở thích của ông là đi... giống như nhà văn Sơn Nam, lại khác Sơn Nam, ở chỗ đi bộ và xe Honda ôm- còn ông, [ KH-HHH]  đi ce đạp ( hời trẻ), nay[ già] yếu, tuổi vượt 80 lại tập đi xe gắn máy.

   Trước 1975, ông từng tham gia phong trào Ký giả đi ăn mày, mặc quần áo[ rách] te tua ( áo rũ cơ hàn ], ông dẫn đầu đoàn biểu tình[ bất bạo động]  chống lại quy chế kiểm duyệt báovà  [ đạo  luật 007 ] chính quyền Sài gòn[ bắt giam ông ]  . 

 Không chừng tham gia Ký giả ăn mày [ xưa kia]  là điềm  báo hiệu vận vào [ đời] ông, lúc về già :

                         ' CỰU KÝ GIẢ [ KIÊN GIANG - HÀ HUY HÀ ] LANG THANG ĐI ĂN MÀY !'

  2

   Kiên Giang- Hà huy Hà kể :

    ' Năm 1959 là ký giả kịch trường cho báo Dân tiến.  Có một tin vắn [ đăng] trên  báo ' Có một phụ nữ trạc tuổi 40 ở Lái thiêu đi xe  lửa [ hàng ngày] lên Lộc Ninh (  tỉnh Bình Phước )  mua bán ở chợ,  nhóm [ vào] buổi sáng, trưa lại về bằng xe lửa.  Hôm đó,  [ chị ta]  vừa [ bước xuống [ xe lửa ]  ở ga Lái Thiêu,  thì trượt chân, [ té xuống], bị xe lửa cán chết, trên tay còn cầm xâu trái gùi chín .

    Tưởng tượng ra hoàn cảnh một phụ nữ buôn bán tảo tần để nuôi đàn con nhỏ, người chồng bệnh tật, và, trưa nào , đám con cũng đứng trước cửa [ nhà] chờ mẹ mang xâu trái gùi về. -
KG -HHH đọc được[ tin này], đã sáng tác ra bài vọng cổ : cảnh tượng rtru7o71c mắt, sau khi ngưởi vợ mất, người chồng sống trong đau thương - ở câu [ vọng cổ] số 5  -  [ KG-HHH ]  đã viết ra, khiến bao người rơi nước mắt :

                                              Bao chiều tàu lại qua tàu 
                                              Khói tàu vơ vẩn xót xa tiếng còi
                                              Khi nhìn khói quyện mây trời
                                              Ngỡ người vợ cũ về nới chân thềm
                                                                                HÀ HUY HÀ

     Cố nghệ sĩ, nhà báo Thanh Điền ( cựu phó phòng Văn nghệ đài Truyền hình tp. HCM ) kể :

    '... năm 1960, [ anh ] là một nghệ sĩ cải lương trong chiến khu, bị  bắt giam ở nhà tù Phú lợi [ Bình dương).  [Tuy] không quen KG-HHH, nhưng thuộc các bài vọng cổ của KG-HHH.
        Một dịp, nhà tù Phú lợi tổ chức văn nghệ cho các tù nhân.   [ Tự nhủ, đây là cơ hội  trổ tài ca hát của mình] Thanh Điền hứa sẽ ca bàiTrái gùi Bến cát  .[ Khi trình diễn xong],  một chủ ngục ngồi ghế hàng đầu đứng phắt dậy, chỉ vào mặt tù nhân vừa hát, chửi thề , hét lớn :
 ' Thằng nào soạn bài này ?' 
        Hai con chó bẹc-giê chồm dậy,   tay chủ ngục kềm 2 dây xích ấn xuống.  [ Tù nhân]  chết điếng, nhưng, vẫn cố theo [ nhịp] đàn, hát tiếp đến câu thứ 6, [ thầm nhủ],  chắc phen này sẽ bị ăn đòn tơi bời.  Sợ quá, tù nhân không dám hát bài  2, vội bước xuống sân khấu.
     Chủ ngục ngoắt lại, hỏi  :
    ' [ Ê, mày ] thằng nào viết bài này ?  mày biết nó không ?'
   đáp:
   ' Dạ không [ nghe đâu ] là soạn giả có [ tên] Kiên Giang, ...soạn giả ở trong Thành.'
    Chủ ngục đưa hai tay lên mắt, quệt nước mắt [ thì phải,  dịu giọng] :
 ' Mày biết sao không ? Bà mẹ của câu ca xâu trái  gùi  chín   là  chị ruột tao. Tao cảm ơn mày và cả soạn giả Kiên Giang, [ nghe hôn ] ?
              

                                                                       ***
   
     (...)

    Tài hoa[ của soạn giả Kiên Giang- Hà huy Hà [ khiến bao trái tim thổn thức, [ nhưng cuối đời]  KG-HHH trơ trọi một thân , lang thang giữa cuộc đời ! []


     mai bá kiếm

-------
*   [ ...] chữ của BT

 (   cand.com . ra ngày 03- 11- 2013  - in kèm ảnh chân dung tác giả KG -HHH + một ảnh chụp        chung với  NSND  Đinh bằng Phi).  

đọc thơ du tử lê : ' trước khi quá muộn ' / bài viết : ngọc lan ( usa )

báo người việt, westminter-
sunday, Nov, 03. 2013 .
                                                               đọc thơ du tử lê:
                                        ' trước khi quá muộn '
                                                                            bài viết : ngọc lan

                Westminster (NV)       
                    ' viết bài bài nộp cho sếp - để in ra thành báo - để mọi người cùng đọc, cùng nghĩ,  chẳng bao giờ dễ cả.'
                     NGỌC LAN

              Cầm Tuyển tập thơ Du Tử Lê 1957- 2013 dày hơn 550 trang trên tay, vừa nghe trinh
trịch  những tâm tư, cảm xúc, những buồn vui, hờn dỗi, những ta thán, hạnh phúc, những chiêm nghiệm mở lòng của một người đã có hơn nửa thế kỷ,  tên tuổi được khắc dấu Nhà Thơ -  vừa nghe  - một nỗi ngập ngừng trong tôi.  Liệu có hiểu thấu chăng những con chữ được chắt chiu ra từ vạn chữ để làm thành một bài thơ, một tập thơ, một dòng thơ mang tên Du Tử Lê ?.  

      Thì thôi, cứ cố. hiểu đến đâu, cảm đến đâu, nói đến đó, trong tinh thần của một kẻ hậu bối, chỉ đọc thơ mà chưa từng biết làm thơ.

                                                                        ***

    (...)

    Tôi lẩm nhẩm những câu  :
                           
                                                  Khi tôi chết, hãy mang tôi ra biển
                                                  Đời lưu vong không cả một ngôi mồ
                                                  Khi tôi chết nỗi buồn kia cũng chết
                                                  Đời lưu vong tận huyệt với linh hồn


    mà nghe rợn cả da, đầu óc.  Tôi nhủ thầm,

    '... ông này làm thơ' khiếp' quá !' Đọc mà cảm giác như thân mình đang trôi bồng bềnh trên biển cả, vừa lạnh cóng với đại dương sóng ngầm, vừa ấm áp trong ý tưởng được quay về với quê hương, lại vừa cô độc, lẻ loi đến vạn lần tê tái ...'.

   Rồi từ từ tôi biết, DTL lá tác giả của ' Kiếp sau, xin gửi lại đời cho nhau  /  Lệ buồn nhớ mi...' mà tôi cũng từng ư ử hát.

                                          [  in ảnh  kích cỡ 15x 20 cm) : chân dung nhà thơ Du Tử Lê - 
                                                                    hình chụp / Dân Huỳnh / báo Người Việt ]

  [ Thì ] ra , Du Tử Lê là bút hiệu chính thức từ 1957 của chàng trai có tên thật Lê cự Phách, sinh năm 1942, từng là sinh viên đại học Văn khoa Saigon  [ chưa tốt nghiệp ] , từng làm việc tại cục Tâm lý chiến dưới thời Việt Nam Cộng Hòa trong vai trò phóng viên chiến trường, trước khi là thư ký toà soạn Tiền Phong [ dành riêng cho sỉ quan QLVNCH ] .   Rồi, tôi chập chững làm quen với những câu nghe là lạ mà nhiều người quanh tôi có thể bật ra ngay trong một ngữ cảnh thích hợp, như :

                                             Đi với về cũng một nghĩa như nhau
                                            Cõi đời đó, có chi đâu.  
                                            Ở chỗ nhân gian không thể hiểu 
                                            Chỉ nhớ người thôi cũng hết đời.
                                            Nhân gian nào phải chốn đi về
                                           Cũng đành người đã quên tôi. 
                                           Cũng đành người đã ham vui ...  
                                                                                   THƠ  DU TỬ LÊ

    Sau này cũng biết đó là những câu thơ trong các bài thơ của Du Tử Lê .  Thơ mà đi vào  lời ăn tiếng nói hàng ngày một cách hệ thống, một cách tâm đắc như vậy, hay nhỉ !

   Ông có thơ đăng trên nhật báo Los Angelès và New York Times.  Thơ DTL có mặt trong sách giáo khoa về văn học Việtnam dùng trong nhiều trường đại học tại Hoa Kỳ và Âu châu.

   Du Tử Lê  là một trong 6 nhà thơ Việtnam thuộc thế kỷ XX, có thơ được chọn  in trong tuyển tập World Poetry - An Anthology of Verse from Anquity to our Time / Thi ca thế giới cổ  đại tới hôm nay -  do [ nhà xuất bản] Norton New York ấn hành năm 1998.

    Và đây là Tuyển tập thơ Du Tử Lê 1957- 2013. 
                     [ in bìa tập thơ TTTDTL 1957- 2013 do nhà xuất bản Người Việt  ấn hành, ảnh kích cỡ  13x 20 cm ]

                                                                       ***

   Tuyển tập TTTDTL 1957- 2013 với ngót nghét 200 bài thơ, được gạn lọc từ những bài thơ từng xuất hiện  từ thời ông vừa bắt đầu làm thơ : năm 1957, đến hiện tại, năm 2013.

    Tuyển tập thơ Du Tử Lê bắt đầu  Tuyên ngôn của chính nhà thơ và kết thúc bằng hình ảnh
 Tôi trôi theo tôi -con-sông' cũng của DTL. Không cần một lời giới thiệu , không cần một nhận định.  Chỉ có thơ và thơ Du Tử Lê. 

    [ ... ]

     Tôi thích tình yêu trong thơ DTL.  Tình yêu của một thời trai trẻ, của một thời đắm đuối
' khi trông thơ Thụy Châu' :

                                               cũng đành người đã quên tôi 
                                               con chim nào cũng có một đời kêu than
                                               cũng đành người đã ham vui 
                                               núi non nào cũng một đời cô đơn 
                                               để đau, để khổ, để ngồi trông thư ... 
                                                                                        THƠ  DU TỬ LÊ

   đến tình yêu đằm thắm chứa đầy trong đó : cái nghĩa tình bền lâu quan năm tháng của một người đi gần 3/4 cuộc đời, theo nghĩa 100 năm :

                                              cảm ơn em yêu dấu ! 
                                              những ngày sống bên nhau 
                                              em, từ tâm, tội nghiệp ! 
                                              biển gập ghềnh : vựa sâu 
                                              hải đăng: người chói lọi 
                                              soi tim tôi mỗi khuya

                                             hôm nay tôi bảo tôi ,
                                             cách gì rồi cũng biết! 
                                             hãy cảm ơn cuộc đời
                                             - em và tôi đã một

                                             yêu dấu, ngay phút này,
                                             tôi ngỏ lời ơn em 
                                             trước khi thành quá muộn ! 
                                                                                THƠ  DU TỬ LÊ

    Tôi thích thơ ông trong những cảnh ngắt nhịp ở chừng mực nào đó, mà tôi hiểu,  như bài thơ
 ' Trước khi thánh quá muộn'  vừa kể trên. Hoặc như , trong bài Cõi tôi :

                                          ' cõi tôi,  cõi nát, cõi tàn
                                          cõi vui thân thể cỗi, gìa 
                                          cõi lang thang mượn mái nhà hư, không
                                          cõi hoang mang, vội
                                          cõi bàng hoàng, qua !
                                          THƠ   DU TỬ LÊ

     Thơ DTL có một điệu rất khác người khác, ở chỗ ngắt nghỉ, xuống dòng và viết hoa.  Nó không  còn là sự dìu dặt, êm êm, trôi trôi, có thể đọc lên , để ru ngủ một ái đó, như ru người yêu chẳng hạn.  Mà đọc thơ DTL, cứ thử đọc đi , theo lối chấm, phết của ông, thoạt đầu, có thể khiến 
[ người đọc] hơi ngạc nhiên, rồi, hơi bực bội, cứ như bị nấc cụt :

                                          ơi, như mắt, xa dần mảnh vải trắng 
                                         mỗi linh hồn : 
                                         tẩm liệm, một hơi, riêng ...  
                                                                              THƠ  DU TỬ LÊ

      Người  đọc vài lần, vài dạo, lại thấy ngồ ngộ, thấy hay hay,  bởi, cảm tưởng  như đang toát lên vẻ gì đó rất ngạo nghễ, rất tự tin bên nụ cười hóm hỉnh chứa đựng nhiều tâm trạng :

                                     chúng ta chia ly từ vú mẹ
                                     tập xa nhau thuở chập chững, đi 
                                     chúng ta biết thịt, xương này hữu hạn 
                                    ( và, ) nhà giam nào phải chốn đi về !
                                                                            THƠ  DU TỬ LÊ

      [hoặc],  trong bài Chẳng lớn lao nào hơn cô đơn !

                                     cảm ơn xa, vắng nuôi em lớn 
                                    như là nuôi rừng thuở thiếu mà
                                    cám ơn chăn, gối cho mưa, nắng
                                   quá khứ như người có tuổi, tên  

                                    cảm ơn hiện tại, không sau, trước  
                                                                    THƠ   DU TỬ LÊ

   Tôi thích thơ ông, trong ý nghĩ triết lý mà tôi có thể hiểu :

                                    Ta chẳng hát chung cùng một điệu
                                     dù em đi lá đậu rụng đôi bờ
                                     dù em hiểu cuộc đời không thể khác
                                     đi với về, cùng một nghĩa như nhau 
                                        THƠ  DU TỬ LÊ

Tuy nhiên, tôi có thể là , kẻ lạc hậu quá nhiều, trước trào lưu bứt phá của thơ ca hiện đại, nên , nhiều bài thơ của tác giả Khúc Thụy Du trong phong cách rất mới, rất lạ , của thế kỷ này, thì, đôi khi, tôi  lại lạc lõng đến ngẩn ngơ, xa lạ :

                                         tôi sẽ để rất nhiều khoảng trống 
                                        giữa hai gạch chéo / slash 
                                        trong một câu thơ thí dụ .../ .../ .../ .../ 
                                        mời những người đọc tôi 
                                       hôm nay, ngày mai tham , dự

                                       bài thơ xuất hiện lần đầu 
                                       mượn trái tim anh em, bà con để, thở
                                      (Tình yêu trong ruột và bìa, sách )
                                             THƠ   DU TỬ LÊ

 hoặc ,  trong bài  Biển, gương, seattle :

                                            nên, con sông không thi hành 
                                           cát suy thoái, với ghềnh / thác/ cao
                                           trưa chôn chân : dặm con sào
                                           Bóng toan xuông cấp, thân hồ hởi, can / 
                                           nên, chiều lên chia tay chim 
                                           vạt cây cấu kết rừng nguyên thủy, vàng /
                                           tôi tê, niềm, xuôi, sâu / hoang / 
                                           khuya / mây chủ động quy hàng biển / gương/ 
                                               THƠ  DU TỬ LÊ

       Thật là tôi chịu chết !!! Tôi muốn hiểu, như tôi từng xem tranh, họ thể hiện một bức họa, theo cách này, hãy cùng là tác giả, mở ra những tưởng tượng, những bay bổng.  Nhưng, quả thực là khó quá ! 

     Những gạch số, những khỏng trống, những chấm -  chấm than - chấm hết , Tôi chưa thể cảm được. Hay[ là ], tôi  nhìn bức tranh như một - bức tranh bằng con chữ và những ký hiệu.  Tạm,  thà , cứ đành phải chống nhận mình là kẻ lạc hậu, chưa hiểu thơ trong cách thể hiện mới này.  Có lẽ, cần phải có những lớp học, những giờ giảng văn chương, thơ phú - để có thể hiểu rõ rệt hơn những cách ngắt nhịp, những dấu gạch số và những dấu chấm, mang ý nghĩa biểu tượng, hơn là một sự chấm dứt, bởi,   [ ấy là , tôi ] không muốn đứt hơi .

                                                                          ***

   Gấp lại trang cuối cùng Thơ tuyển tập Du Tử Lê 1957- 2013, tôi có thể thở phào.  Bởi lẽ, tôi hiểu vì sao bản mẫu in tuyển tập này vừa gửi về - anh bạn chụp tấm hình bỏ lên Facebook - một người bạn tôi từ quê nhà, nhìn thấy, đã nhắn ngay : Lan ơi ! mình muốn có cuốn này !

    Ừm !  trước khi thành quá muộn - tôi cũng lần giở, đọc, những điều chắt chiu nhất của DTL, người được nhà văn Mai Thảo [ 1927-  Hoa Kỳ 1998 ] nhận là tiếng thơ vô địch. []

        ngọc lan

     <ngoclan@nguoi-viet.com > 

   ( báo  Người Việt / Westminster / C. A. - Sunday, Nov., 03 . 2013 )

      Lời bàn Mao tôn  Cương ( giả hiệu) :

       ' Ừm  ' !  cũng bắt chước tay điểm tập thơ Du Tử Táo ( xin lỗi, thập niên 70 , ở Saigon , chàng ta  còn có nick Du Tử Táo )   Một bàn tay có 6 ngón, không nhớ trái , phải , hệt Thằng phải gió  đề tựa  Thơ Du Tử Lê  ( 1964),   bàn tay phải hắn ta cũng dư ra  MỘT NGÓN CÁI .
      Bài điểm sách  khá công phu,  tỉnh táo,  tuy rằng , có tí-ti làm PR ,  rất khéo - bởi ông chủ báo Đỗ quý Toàn, kẻ chăn bầy - ra tiền đô in  - sau những cuốn :  Huy Đức, Ngô nhân Dụng ... 
     ' Thật là tôi chịu chết ...' ( lời than người điểm sách )  để cảm, hiểu thơ chàng thi sĩ 6 ngón' !            Đúng quá đi chứ  !  Biển, gương, seattle  chẳng hạn, làm dáng hơn cả người nữ biết cách  lên mông, má  cho ngon cơm !( kiểu nói người Hànội bây giờ  ) - thật,  chẳng kém gì, nếu so sánh với thi sĩ hũ nút  Nguyễn xuân Sanh , tác giả bài Đường xuân  : một câu thơ, một đống lời bình  Đinh gia Trinh - anh làm, em bình,  tao đọc, ' đếch ai hiểu mô- tê gì  ?! '
     Chợt nhớ , một anh chồng Mỹ gốc Việt ,tay trái làm thơ ,  tay phải , có phải tay có 6 ngón -  2 tay bưng phở gà cho khách, đánh đổ - bị vợ, chủ quán cho sơi 1 cái tát nổ con ngươi - lại còn,  bắt quỳ trước bao thực khách! Tội nghiệp thân đàn ông ' mỏi gối chồn lại bắt quỳ '! 
     Đành thôi , thi sĩ đa tình chịu nhục,  mai này,  thơ mới hay - Hạng Võ từng thất thế ở ngoài chợ, chịu chui qua háng đối thủ nặng ký , thoát tội chết -  sau,  làm lớn đấy  !!! 
    ( biết, nhờ đọc  Một truyện dài không có tên (tập 2) / Trần thị Bông Giấy ) .
  truy tìm người vợ tát chồng lâm thời , đó là, một ca sĩ tải hoa gốc Dalat ,  có 1 lần - chàng đại úy Tâm lý chiến, lon lá đề huề , vào  một mùa Giáng sinh lên Dalat, chỉ vì , tiếng hát   liêu trai, nhừa nhựa ,rất cao sang của Nàng . 
    ( phòng trà kia , còn là nhà nàng, nằm trên đường Võ Tánh, Dalat - từ hồ Dalat , ngược dốc  lên , nhà Nàng bên tay phải,  dưới  hủm ái ân) .

        và, thật chẳng dễ gì , được đọc một bài điểm sách tốt như vậy !!! 
       cảm ơn cô  hay chàng  Ngọc Lan !
        và , và hai tay vỗ vào nhau , cho thật kêu , để tán dương chàng  thi sĩ vô địch Du Tử Lê !
        ( tự Táo  !' ).
      ( vẫn theo Ngọc Lan :
         ' ... không biết cố văn sĩ Mai Thảo khen qua lời nói  hay viết thành chữ, ở đâu, bao giờ ?-không thấy dẫn chứng !!! 
             cũng rất mong đọc giả đừng gia thêm,  sau Táo  là Tàu , Tây, Mỹ,  New Zealand,           Thái, Táo Ta  ( mà có kẻ đáng ghét,  chỉ rình  :  nói lái Táo Giai . ) 

      THẰNG PHẢI GIÓ
      Saigon  11/  5 / 2013